Kelîmullâh kalpte mi rûhta mı sırda mı tecellî eder?

Kelîmullâh, "Allah'ın kelâm söylediği" anlamına gelir ve Hz. Mûsâ'nın lakabıdır. Bu makâm, Allah'ın Hz. Mûsâ ile vasıtasız konuşmasını ifade eden "ve kellemallâhu mûsâ teklîmâ" (Nisâ 164) ayetine dayanır (K1-62 — K1). Tasavvufta bu, sâlikin Hak ile vasıtasız hitâbet ilişkisinin remzidir ve nübüvvetin özel bir vechesi olarak kabul edilir (K1-62 — K1).

Tecellî mahalli açısından, tasavvufta letâif-i hamse nazariyesi bulunur: kalp, rûh, sır, hafî, ahfâ (K2-T1 — K2). Kelîmullâh makâmının doğrudan hangi latîfede tecellî ettiği belirtilmese de, ilgili kavramlar üzerinden bir çıkarım yapılabilir. Vahy-i mübâşir, Hak'ın peygamberin kalbine doğrudan mânâ indirmesi olarak açıklanır (K1-62 — K1). Bu durum, kelâmın kalpteki tecellîsine işaret eder. Kalp, "Beni yere göğe sığdıramadım, mü'min kulumun kalbine sığdırdım" hadîsiyle (Aclûnî, II/195) tecellî-i ilâhînin ilk kapısı olarak görülür (K2-T1 — K2). Ayrıca, kalp bütün esmânın tecellî alanıdır ve arındığında Hakk'ın aynası olur². Kalpteki bu hilâfet sırrı, Hakk'ın lütfu ve tecellîsiyle zuhûr eder³.

Rûh ise, ilm-i ledün ile irtibatlıdır (K2-T1 — K2). İlm-i ledün, tahsil ile kazanılmayan, Hakk'ın Zâtî tecellîsi olan vehbî bilgidir⁴. Kelâmın bir bilgi aktarımı olduğu düşünüldüğünde, rûhun da bu süreçte önemli bir rolü olduğu anlaşılır. Başlangıçta rûh, kalpten daha yüce bir mertebeye sahip görünür; çünkü ilk feyz ondan kalbe akar. Ancak kalp, Hakk'ın Rahmânî sıfatlarının tecellîsine arş kılındığında, Allah Teâlâ onu rûhun da üstünde bir dereceye yükseltir¹. Bu durum, kelâmın hem rûh hem de kalp ile olan derin bağını göstermektedir.