Kelîmullâh kavramı hangi durumlarda bozulur veya gizlenir?

Kelîmullâh makâmı, Hz. Mûsâ'ya mahsus olup, Hakk'ın sözünü zâtından duyma ve vasıtasız kitap alma hâlidir²·³. Bu makâm, henüz görüş mertebesi oluşmamışken dahi Hak sözünü gerçek mânâsıyla duyma yeteneğini ifade eder⁴. Tasavvufta bir hâlin bozulması veya gizlenmesi üç temel sebeple açıklanır ve Kelîmullâh makâmı da bu genel kurallara tâbidir.

İlk olarak, niyetin bozulması Kelîmullâh makâmının hakikatini zedeler. Amellerin niyetlere göre olduğu ilkesi (Buhârî, Bed'ü'l-vahy 1), bu makâmın da temelini oluşturur. Şayet sâlikin niyetine riyâ (gösteriş), sum'a (amelinin duyulmasını isteme) veya ucb (kendi amelini beğenme) karışırsa, amel ve hâl bozulur. Riyâ, amelin ihlâstan sapması ve niyetin Hak yerine halka yönelmesi demektir; bu durum ibâdetin hakikatini bozan gizli bir şirktir. Kalbin Hak'tan halka dönmesi, Kelîmullâh makâmının içsel kuvvetini zayıflatır ve bu makâmın dışsal tezahürlerinin gizlenmesine yol açar¹.

İkinci olarak, şer'î edebin terki Kelîmullâh makâmının bozulmasına neden olabilir. Bir hâl ne kadar yüksek görünse de, şer'î ölçülere uygun olmadığı sürece istidrâc olarak kabul edilir. Kelîmullâh makâmı, Allah'ın vahy-i mübâşir ile peygamberin kalbine doğrudan mânâ indirmesiyle gerçekleşen bir nübüvvet vechesi olduğundan, bu ilâhî hitabın şer'î sınırlar içinde idrâk edilmesi esastır. Şer'î edepten sapma, bu ilâhî hitabın yanlış yorumlanmasına veya nefsin aldatmacalarına kapı aralamasına neden olabilir.

Üçüncü olarak, gaflet ve ülfet hâlin gizlenmesine yol açar. Sâlik, hâlin sahibinden (Allah'tan) gâfil olup hâle âşık olursa, o hâl gizlenir. Kelîmullâh makâmı, Allah ile doğrudan bir iletişim hâli olduğundan, bu makâmın kendisiyle yetinip Hakk'ı unutmak, makâmın gizlenmesine sebep olur. Bu durum, bazen bekâ-i tâm öncesi sâliki temkîne hazırlayan bir lütuf olarak da ortaya çıkabilir. Sultanların tebaalarından gizlenmesi gibi, ilâhî hakikatler de azametleri sebebiyle gizlenmeyi gerektirebilir⁵.