Kerâmet hâli nasıl başlar, nasıl yerleşir?

Kerâmet, lugatte ikrâm, lütuf ve ihsân anlamına gelirken, tasavvufta velîlerden zuhûr eden, peygamberlik iddiâsı taşımayan, âdetin yasalarını aşan olağanüstü hâllere verilen isimdir. Bu hâlin başlaması, sâlikin nefs mertebelerinde ilerlemesiyle yakından ilişkilidir. Özellikle Nefs-i Râdıye mertebesinde, sâlikin başına gelen her hâle rıza göstermesi, büyük bir cehd içinde olması, tevekkül hâlinin gelişmesi ve Hakk'ın rızasını kazanamamaktan korkması gibi ahlâkî sıfatlar belirginleşir. Bu mertebede kerâmet sevgisi ve melekût keşfi bir zevk olarak ortaya çıkar²·³·⁴·⁵·⁶·⁷.

Kerâmetin yerleşmesi ve gerçek mahiyetine ulaşması ise, hissî kerâmetlerden (kerâmet-i kevniyye) ziyade, ma'nevî kerâmetlere (kerâmet-i ilmiyye) yönelmekle mümkündür. Kerâmet-i kevniyye, belli bir zaman içinde olup biten, maddî oluşumları içeren kerâmetlerdir ve tasavvufta pek itibar görmezler⁸. Zira bu tür kerâmetler sâliki kibre düşürebilir ve berzah mertebesiyle irtibatlı olduğundan avamın ilgisini çeker⁹. Asıl önemli olan ve daimî kalan kerâmet ise kerâmet-i ilmiyyedir. Bu, ilâhî ledünnî bilgi yönünden oluşan, söylenen sözler, sohbetler, yazılan yazılar ve kitaplar aracılığıyla tezahür eden kerâmettir⁸. Gerçek irfâniyyet, kişinin kendi hakîkatini ve eşyanın hakîkatini idrâk etmesiyle oluşan bu ilmi kerâmettir¹. Manevî kerâmetler, Hak ile sâlik arasında daimî olduğundan makbuldür ve ilim ile hikmet olarak kabul edilir¹⁰. Bu gizli kerâmetler, dış ve iç duyularla idrak edilemez ve tanımlanamaz¹¹. Dolayısıyla, kerâmet hâlinin yerleşmesi, sâlikin mârifetullaha sahip olması ve istikâmet üzere kalmasıyla tahakkuk eder; harikulade hâller velînin vazifelerinden değildir⁹.