Kerâmet kavramı, lugat anlamından farklı olarak tasavvufta nasıl tanımlanır?

Kerâmet, tasavvufta velâyet alâmeti olarak görülmekle birlikte, tek başına velâyetin kesin bir delili sayılmaz. Tasavvufta kerâmetin iki temel türü vardır: Kerâmet-i hissiyye (veya Kerâmet-i Kevniyye) ve Kerâmet-i ma'neviyye (veya Kerâmet-i İlmiyye). Kerâmet-i hissiyye, duyularla idrâk edilen, belli bir zaman içinde olup biten ve geçip giden hârikulâde olaylardır; keşf-i kabûr (kabir hâllerini görme), tayy-ı mekân (anında uzak yere gitme) gibi maddî oluşumları içerir ve tasavvufta pek itibar olunmaz². Kerâmet-i ma'neviyye ise, ahlâkî ve manevî kerâmetlerdir; istikâmet üzere kalmak, sabra muvaffak olmak, niyetin Hak'la birlikte olması gibi hâlleri kapsar. Bu tür kerâmetler, ilâhî ledünnî bilgi yönünden oluşan kerâmetlerdir; söylenen sözler, sohbetler, yazılan yazılar ve kitaplar bu bölümün içeriğine girer². Tasavvuf büyükleri, özellikle Cüneyd-i Bağdâdî ve İmâm Rabbânî gibi zâtlar, kerâmet-i ma'neviyyenin daha üstün olduğunu belirtirler; zira hissî kerâmet sâliki kibre düşürebilirken, manevî kerâmet istikâmetin garantisidir. Terzi Baba yolunda ise kerametin en büyüğü, "Kişiye nefsini ve Rabbını tanıtmaktır" olarak ifade edilir; bu, Kerâmet-i İlmiyye'nin bir tezahürüdür². Kerâmetin mu'cizeden farkı ise şunlardır: Mu'cize peygamberlik iddiası taşırken, kerâmet iddia taşımaz; mu'cize muârazaya çağrı iken, kerâmet sâhibinin mahremiyetinde zuhûr eder. Tasavvufun gerçek ilmi, uçtu kaçtı gibi kerâmet hikâyeleriyle dolu kitaplarda değil, kalbin Hak'la beraber olması ve ünsiyet hâlinde bulunması gibi manevî derinliklerde aranır³·⁴.