Kulillâhi Sümme Zerhüm nedir?
"Kulillâhi sümme zerhüm" ifadesi, En'âm Sûresi'nin 91. âyet-i kerîmesinin bir parçası olup, tasavvufta sâlike "Allah de, gerisini bırak" emrini veren, tevhidin özünü ve fenâfillah makamının sırrını işaret eden temel bir düsturdur¹. Bu ifade, müminin kalbini yalnızca Hakk'a yöneltmesini, fânî olanın meşguliyetinden arınıp Hakk-ı Mutlak'e ermesini öğütler¹. Tasavvufî yorumlarda, bu emir "sıfatları bırak, Zât'ına yapış"²·³ veya "sebeplere takılmadan Allah yaptı de bunu geç"⁴·² şeklinde açıklanır. Kişinin zamanını aşağıdaki mertebelerle meşguliyetten koruyarak Hakk'a yönelmesini sağlar⁵.
Detaylı cevap
"Kulillâhi sümme zerhüm" ifadesi, "Kul" (de ki), "lillâhi" (Allah'a/Allah için), "sümme" (sonra), "zerhüm" (onları bırak) kelimelerinden oluşur¹. Bu âyet, mânevî yolculukta karşılaşılan her türlü oluşum ve şüphe karşısında sâlikin zihnini fânî olanın meşguliyetinden arındırıp Hakk-ı Mutlak'e ermesi için bir rehber niteliğindedir¹.
Tasavvufî açıdan bu emir, teferruatı düşünmeyip doğrudan Allah'a yönelmeyi ifade eder⁶. "Sıfatları bırak, Zât'ına yapış" mânâsına gelir²·³. Yani, "Allah de sonra da diğerlerinden geç"⁴. Bu, "Kulillah" fiil mânâsında, "sümme zerhûm" ise kendimizdeki beşerî ifadelerden uzaklaşmak demektir⁴·². Örneğin, "Ahmet yaptı, Mehmet yaptı, şu oldu, bu oldu gibi sebeplere takılmadan Allah yaptı de bunu geç"⁴·²·³.
Bu ifade, diğer mertebeleri küçük görme anlayışında değildir; ancak sürekli aşağıdaki mertebeler ile meşgul olunursa kişinin zamanını alıp yoldan edebileceği uyarısını taşır⁵. "Külli şey'in helikun ille veche" (Her şey helak olucudur, ancak O'nun vechi müstesna) âyetinde görünen şeyiyetin kendilerine ait bir şeyiyet olmadığını, hepsinin Hakk'ın isimlerinden ibaret olduğunu anladığımız zaman "Kulillah sümme zerhûm" esmâ mertebesi itibariyle bizde zuhura çıkmış olur⁷·⁸·⁹. Bu, sâlikin fânî olanın meşguliyetinden arınıp Hakk-ı Mutlak'e ermesi için bir rehberdir¹.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.
- 1Kulillâhi Sümme Zerhüm
- 2Reşahât — Aynü'l-Hayât, s. 239“Tekrar başka bir âyet: “Kulillâhü sümme zerhûm.” (6/91) Âyetinin tefsirinde buyurdular: “Sıfatları bırak, Zât’a yapış.” mâ’nâsına-dır.” Yâni Allah de geç. “Kul””Oku
- 3Haşr Sûresi, s. 91“Tekrar başka bir âyet: “Kulillâhü sümme zerhûm.” (6/91) Âyetinin tefsirinde buyurdular: “Sıfâtları bırak, Zât’a yapış.” mâ’nâsına-dır.” Yâni Allah de geç. “Kul””Oku
- 4En'âm Sûresi, s. 123““Kul” de ki; ”lillâhi” Allah; “sümme zerhum” sonra oradan uzaklaş. İşte bu âyet-i kerîme de bizlere çok büyük yol göstermekte ve yolu çok kesin göstermektedir. ”Oku
- 5Risâle-i Gavsiyye, s. 45“Bu anlatım âyeti kerîmede şöyle belirtilmiştir, “kulillâhu summe zerhum” yânî “Allah de sonra onları bırak” (En’âm, 6/91). Bu ifâde tabî ki diğer mertebeleri kü”Oku
- 6Sohbet Arası Sohbetler (25), s. 91“Cenab-ı Hakk’da ayet-i kerimede “Kulillah sümme zerhum” allah de geç diyor. Teferruatı düşünme.”Oku
- 7Reşahât — Aynü'l-Hayât, s. 240“İşte “Külli şey’in helikun ille veche” âyetinde görünen şey’iyyetin kendilerine ait bir şey’iyyet olmadığını, hepsinin Hakk’ın isimlerinden ibaret olduğunu anla”Oku
- 8Haşr Sûresi, s. 92“İşte “Külli şey’in helikun ille veche” âyetinde görünen şey’iyyetin kendilerine ait bir şey’iyyet olmadığını, hepsinin Hakk’ın isimlerinden ibaret olduğunu anla”Oku
- 9En'âm Sûresi, s. 124“İşte “Külli şey’in helikun ille veche” âyetinde görünen şey’iyyetin kendilerine ait bir şey’iyyet olmadığını, hepsinin Hakk’ın isimlerinden ibaret olduğunu anla”Oku
Dayandığı eserler
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.