Kün Feyekün kavramı neye işaret eder?

Kün Feyekün kavramı tasavvufta üç ana katmanda işler. Birinci katman, akâidî yaratmadır: Allah Teâlâ'nın "Ol" demesiyle her şeyin yokluktan varlığa gelmesi. Bu yaratma anîdir ve sebep-sonuç sıralaması olmaksızın doğrudan ilâhî emirden vücuda gelir. Nahl Sûresi'nin 40. âyetinde de belirtildiği gibi, "Biz bir şeyin olmasını istediğimiz zaman sözümüz sadece, ona, 'ol' dememizdir. O da hemen oluverir"³. Bu, ilâhî irâde, söz ve oluş arasındaki "Ferd-i selase" denilen üçlü ferdiyeti gösterir³. İkinci katman, vücudî katmandır: "Kün" emri sıradan bir söz değil, Hakk'ın emr-i tekvînîsidir. Bu emir, bir vakitten gelmez, vakit içinde değildir; ezelîdir. Yani Hakk "ol" der, ancak bu deme bir lafzî yapım değil, vücud-ı haricîye iniştir. Bu iniş, Şah Veliyyullâh ed-Dehlevî'nin "tenezzül-i emr" olarak adlandırdığı gibi, emrin mertebeden mertebeye inerek eşyanın vücuda gelmesidir. Kamer Sûresi'nde belirtildiği üzere, kudret "kâf-ı" ile "kün" dediğinde, "fe" ile hemen oluş başlar ve benlik noktası tektir çünkü olduran birdir⁴. Bu durum, bir şeyin vücud bulmasının o şeyin kendi nefsinden olduğunu ve "kün" demenin o şeydeki tekvinin vaktinin geldiğini bildirdiğini ifâde eder⁵. Üçüncü katman, zâtî kün'dür: Bu, Hakk'ın kendi zâtının kendi zâtına tecellîsidir. Bu tecellîde "kün" emri yoktur, çünkü emir zaten mertebeler arası iletişimdir ve zât-ı sırfta mertebe bulunmaz. Ayrıca, Kün Feyekün'ün özel ve kişiyi ilgilendiren bir hâli de vardır; bu, Cenâb-ı Hakk'ın âlem bazındaki genel hâl olan "Kün Feyekün" ile karıştırılmaması gereken, çevresindekilerin dualarına "Kün" demek mâhiyetindeki özel bir "Ol" emridir². Kur'ân-ı Kerîm'de geçen sekiz adet "Kün Feyekün" âyetinden biri olan Yâsîn Sûresi'nin 82. âyeti, tevhid-i ef'âl sahasında meydana gelen genel "Ol"u ve Cennet ile özel "Ol"u temsil eder. Bu, ilmel-yakîn, aynel-yakîn, hakkal-yakîn mertebelerinden "Kün Feyekün" açılımı olarak da düşünülebilir⁶.