Kurban'ın önündeki başlıca engel nedir?

Kurbanın önündeki engeller, sâlikin mânevî yolculuğunda karşılaştığı zorluklardır ve bu engellerin başında nefs gelir (Başlıca Engel, K2-T7). Kurbanın zâhirî anlamı hayvan kesimi olsa da, bâtınî hakikati takvâ ile kalbin teslim edilmesidir (Kurban, K1-13). Bu teslimiyetin önündeki ilk engel, nefs-i emmârenin bedensel hazlara düşkünlüğüdür. "Köpek" olarak nitelendirilen nefs-i emmâre, "kemik" olarak tasvir edilen bedenin hazzıyla meşgul olduğunda, insanî ruhun zevkini elde etmeye engel olur¹. Bu durum, sâlikin beşeriyetini darp ederek mânâya geçmesini engeller⁴.

Kurbanın hakikatine ulaşmak için nefs-i levvâme mertebesinin aşılması gereklidir². Bu mertebe aşılmadığında, sâlikin Hak'a yaklaşması güçleşir. Sülûkun ilerleyen aşamalarında ise engeller farklı yüzler alır. Sâlikin kendi tahakkukundan haberdar olması, yani ucb ve riyâ gibi hâller, kurbanın nihâî mertebesi olan fenâ fillâh hâline ulaşmayı engeller (Başlıca Engel, K2-T7).

Ayrıca, sâlikin ruhunun insân-ı kâmil ile karşılaşmasında ortaya çıkan vehîm, hayâl ve düşünce kuvvetleri de birer engel teşkil eder. "Acaba o mudur, değil midir? Benim hastamı tedâviye muktedir midir, değil midir?" gibi şüpheler, ruhun gayb âlemine ait misafirin huzuruna engelsiz gitmesini engeller⁵. Geleceğe ve geçmişe ait engeller (sedd-i piş ve sedd-i pes) de kalp gözünün açılmasına mani olur⁷. Hazineyi kazanmaya, yani mânevî kemâlâta ulaşmaya engel olan bir diğer durum ise işten el çekmedir; bu, maddî ve mânevî amelden vazgeçmektir⁶. Nefsanî hayâ da kibir sıfatından kaynaklandığı için imana engel teşkil eder ve şeriata engel olan her hâl imana da engeldir⁸. Tüm bu engeller, sâlikin kurbanın hakikatine ermesini ve Hak'a kurbiyetini geciktiren unsurlardır.