Kurbiyet hâli nasıl başlar, nasıl yerleşir?

Kurbiyet, tasavvufta Hakk'a manevî yakınlık mertebesidir¹. Bu hâlin başlaması, genellikle sâlikin kalbinde uyanan bir talep veya ilâhî bir cezbe ile gerçekleşir. "Allah c.c. sizlerin kurbiyet, yakınlığını talep ediyorum diye bizlere bu işin karşılığının 'Kurbiyet' olduğu resüllullah s.a.v. efendimiz bildirmektedir"². Kurbiyetin ilk adımı, sâlikin "secde et ve yaklaş" (Alak 96/19) emrine uyarak Hakk'a yönelmesidir³. Bu başlangıç, bazen bir "bârika" gibi şimşekvari bir parıltı şeklinde zuhûr edebilir.

Kurbiyetin yerleşmesi ise, sâlikin nefs mertebelerini aşması ve sürekli amellerle mümkündür. "Sâlih amelle yükselir" (Fâtır 35/10) âyeti, hâllerin amele dayandığını gösterir. Kurbiyet, iki temel yolla yerleşir: kurb-i ferâiz ve kurb-i nevâfil. Kurb-i ferâiz, farz ibâdetlerin kâmil bir şekilde edâ edilmesiyle kazanılan yakınlıktır. Kurb-i nevâfil ise, nâfile ibâdetlerin çoğaltılmasıyla elde edilen daha ileri bir yakınlık mertebesidir. Hadîs-i kudsîde belirtildiği üzere, "kulum bana farzlarla yaklaşır, sonra nâfilelerle yaklaşmaya devam eder, ben de onu severim".

Bu hâlin yerleşmesi için sâlikin nefs-i emmâre ve nefs-i levvâme gibi alt mertebelerdeki nefsânî engelleri aşması gerekir. Her nefs mertebesinde farklı hâller zuhûr eder ve bir alt mertebenin zulmeti aşılmadan üstteki hâl tam olarak yaşanamaz. Kurbiyetin yerleşmesi, "hâl"in "makam"a dönüşmesiyle ifade edilir; yani geçici olanın kalıcı hâle gelmesidir. "Hâl, gelir-geçer; makam, yerleşmiş hâldir". Bu süreç, "telvîn"den "temkîn"e geçişi ifade eder; sâlikin Hakk ile sürekli bir irtibat kurduğu "salât-ı dâim" hâline ulaşmasıdır⁴. Yerleşmiş kurbiyet, kalbin Hakk'tan ayrılmaması ve ibâdetlerden zevk almasıyla kendini gösterir.