Kurbiyet nedir?

Kurbiyet, sözlükte 'yakınlık' anlamına gelir ve tasavvufta Hakk'a yakınlaşma hâlini ifade eder³·⁴. Bu, mekânsal bir yakınlık değil, manevî bir yakınlıktır; zira Hak Teâlâ'nın "şah damarından daha yakın" olması (Kâf 16) mesafeyi değil, bilgi ve tasarruf yakınlığını bildirir. Kurbiyet, sâlikin Hak'la olan ilişkisini derinleştirmesiyle ortaya çıkar ve bu yolculukta "secde et ve yaklaş" (Alak 96/19) emriyle pekişir⁵·⁶.

Tasavvufta kurbiyetin iki ana türü vardır: kurb-i ferâiz ve kurb-i nevâfil. Kurb-i ferâiz, sâlikin farz ibadetleri eksiksiz yerine getirmesiyle elde ettiği yakınlıktır. Kurb-i nevâfil ise, nafile ibadetlerin çoğaltılmasıyla kazanılan daha ileri bir yakınlık mertebesidir; bu mertebede Hak Teâlâ kulunun gören gözü, işiten kulağı ve tutan eli olur. Kurbiyet, yakîn ilmiyle karıştırılmamalıdır; zira kurbiyet iki varlığın birbirine yaklaşmasını ifade ederken, yakîn ikinin tek olduğu, birliğin idrak edildiği bir hâldir⁷·⁸. Kurbiyet ehli, irfan yoluyla kendi varlığının ne olduğunu idrak eden ve bunu yaşama yolunda olan kişidir⁹. İbadet ve takvada sebat etmek, kişiyi kurbiyet ve marifet derecelerine ulaştırır¹⁰.