Letâif kavramı hangi Fass ile ilişkilendirilir?

Letâif, tasavvufun "anatomisi" olarak kabul edilir ve sâlikin manevî yapısının iç haritasını çizer. Âlem-i emirden olan bu letâifler ruhânî, nurânî, ulvî ve kudsîdir¹. Nakşibendî tasnifine göre beş letîfe şunlardır: Kalp Letîfesi (sol göğüs altında, ışığı sarı, vazifesi iman ve ihlâs), Rûh Letîfesi (sağ göğüs altında, ışığı kırmızı, vazifesi mahabbet ve şevk), Sırr Letîfesi (sol göğüs üstünde, ışığı beyaz, vazifesi mârifet), Hafî Letîfesi (sağ göğüs üstünde, ışığı siyah, vazifesi müşâhede) ve Ahfâ Letîfesi (göğsün ortasında, ışığı yeşil, vazifesi fenâ ve bekâ). Halvetî tasnifinde ise bu beşe ek olarak Nefs Letîfesi (alın bölgesinde, vazifesi cihâdü'n-nefs) ve Cesed Letîfesi (bütün vücut, vazifesi amel ve ibâdet) eklenir.

Sâlikin sülûkünde letâifin zikrullah ile mezmum sıfatlardan temizlenip nurlanmasına "tasfiye" denir¹. Bu süreçte mürşidin teveccühü önemli bir yer tutar; mürşidin kalbî teveccühü, müridin kalbindeki letâif mertebelerinin gerektirdiği hâlleri ortaya çıkarır². Letâif, sâlikin bâtınındaki esrarı ifade eden bir kavramdır; öyle ki, sâlikin bâtınındaki letâifler bazen "Sus, söyleme artık, yetişir!" işareti verir³. Her ne kadar letâif kavramı Fusûsu'l-Hikem'deki belirli bir Fass ile doğrudan ilişkilendirilmemiş olsa da, İsmail Fassı'nda bahsedilen "mârifet-i Rabbâniyye" ve "teslim-rıza" ekseni, letâifin tasfiye ve nurlanma süreçleriyle dolaylı olarak ilişkilendirilebilir⁴. Zira letâifin her birinin kendine özgü bir vazifesi ve bu vazifelerin yerine getirilmesi, sâlikin mârifetullah ve rıza makamlarına ulaşmasında temel bir adımdır.