Lokmân Sûresi Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlikin günlük hayatındaki irfanî dersler, öncelikle kendi varlık kitabını okumasıyla başlar. Kaynak metinde belirtildiği üzere, "İkra’ kitabek" (İsrâ, 17/14) emri gereği kişi kendi "men-kim"liğini tespit etmeli, yani varlığının hakikatini anlamalıdır. Bu, sülûkun ilk adımıdır. Ardından, âlem kitabının satırlarını tenzih, teşbih ve tevhid hakikatleri yönleriyle, her mertebeden okuması gerekir. Bu okuma, mutlak irfan ehli olan âriflerin muhabbet yönlü bir idrakidir (Kaynak 5).

Bu irfanî derslerin en temel tatbikatlarından biri salâttır. Salât, sadece beden mertebesinde yapılan bir ibadet olan "namaz"dan farklı olarak, ef'âl, esmâ, sıfât ve zât mertebelerini kapsayan geniş bir manaya sahiptir. Sâlik, bedeniyle ef'âl mertebesinde, okuduğu sözlerle esmâ mertebesinde, salâtın "sad" harfiyle sıfat mertebesinde, "lâm" harfiyle lâhud (zât) mertebesinde ve "te" harfiyle de bütün mertebelerin tevhidini kendi öz varlığında toplamış olur. Bu, tevhid-i ef'âl, tevhid-i esmâ, tevhid-i sıfât ve tevhid-i zât mertebelerinin kendi bünyesinde idrak edilerek namazın kendinden kendine ifa edilmesidir. Bu, mü'minin mi'racı olan gerçek salâttır (Kaynak 1).

Bir diğer önemli irfanî ders ise zekâttır. Zekât, sadece maldan verilen bir miktar olmanın ötesinde, nefsin zekâtını da içerir. Nefsin zekâtı, kişinin nefsine atfettiği varlık sıfatını (vücûd) Allah'a ait görmesi ve varlığını Allah yolunda feda etmesidir. "Allah müminlerden nefislerini ve mallarını satın almıştır" (Tevbe, 9/111) ayeti bu hakikati ifade eder. Sâlik, en sevdiği şey olan nefsini infak ettiğinde bekâ mertebesine erer, Allah'ı bulur. Nefsini tezkiye eden kurtulmuştur (Şems, 91/9) ayeti de bu kurtuluşun bekâ mertebesi olduğunu vurgular. Nefsinin zekâtını veren kimse, nefsini kötülüklerden arındırır ve onu mutmainne, razıye, merziyye gibi kemâl mertebelerine doğru bir seyre tabi kılar (Kaynak 1).

Hikmet de sâlikin günlük hayatında önemli bir irfanî derstir. Kitapta bahsedilen hikmet, ilâhî hikmettir; batılıların beşerî ve nefsî felsefe hikmeti değildir. Hikmet, eşyayı yerli yerine koymak ve kullanmak zahirî manasının yanı sıra, ehline gönülden vasıtasız gelen ilimdir. Bu ilâhî hikmet, hüküm ile birlikte anılır ve tatbik edilebilir bir sistemdir. Sâlik, bu ilâhî hikmeti kendi varlığında bulup onunla uyanık ve müşâhedeli bir yaşam sürdürmelidir. Hikmetin kaynağı Hakk ve Akl-ı Küll'dür, nefs-i emmare ve beşerî akıl-ı cüz değildir (Kaynak 2, Kaynak 3).

Son olarak, sâlikin irfanî yolculuğunda ölüm kavramına bakışı da değişir. Ölüm, sadece fiziki bir son değil, aynı zamanda "ihtiyarî ölüm" olarak kişinin kendi isteğiyle nefsinden ölmesidir. "Mûtû kable ente mût-ölmeden evvel ölünüz" hadisi bu ihtiyarî ölümü işaret eder. Gerçek bir ârifin nezaretinde tasavvuf ve irfaniyet eğitimi alarak varlığında kendine ait bir şeyin olmadığını anlayıp yaşamaya başlayan sâlik, nefsinden ölmüş olur ve fiziki ölüm karşısında sıkıntı çekmez (Kaynak 4). Bu dersler, sâlikin günlük yaşamını bir ibadet ve mârifet alanı haline getirerek Hak'ka ulaşmasını sağlar.