Lokmân Sûresi "Lokmân Sûresi" kitabının merkez teması ve asîl dayanağı nedir?

Lokman Sûresi, Kur'ân-ı Kerîm'de Mekke döneminde nâzil olmuş 34 ayetlik bir sûredir. Sûrenin nüzul sebebi olarak Kureyşlilerin Hz. Lokman ile ilgili soru sormaları gösterilir. Sûre, genel olarak Kur'ân'ın temel niteliklerini (hidayet rehberi ve rahmet olması), iyi kimselerin vasıflarını ve alacakları mükafatları, inkârcıların tutumlarını, Allah'ın varlığını, birliğini ve kudretini gösteren delilleri, Allah'ın bazı sıfatlarını, şükür ve ana babaya itaati konu edinir. Ancak sûrenin en belirgin özelliği, Hz. Lokman'ın ahlâka ilişkin öğütleridir.

Tasavvufî açıdan bakıldığında, Lokman Hakîm, Kur'ân'da peygamber olmayan ancak hikmet sahibi bir zat olarak zikredilir. Onun şahsında tecellî eden hikmet, bilginin gereğince yerine konulması, edep ve şükür merkezli bir yaşam sürmektir. Lokman'a verilen hikmet, Muhammedî hikmetten farklı olarak, kendi zamanının hikmetidir. Bu hikmet, ilim, üstün kavrama yeteneği, isabetli söz ve davranış, ilim ile amelin uygunluğu ve din konusunda derin bilgi olarak tezahür eder.

Lokman Sûresi'nde (31/12-19) Lokman'ın oğluna verdiği öğütler, imanın temelini oluşturan şirkin büyük bir zulüm olduğunu vurgular. Bu, hem zâhirî hem de bâtınî şirke karşı bir uyarıdır. İnsan oğlunun zâhir ve bâtın olmak üzere iki hâli olduğu, gönül evlâdının (veled-i kalb) esmâ-i ilâhiyyenin zuhur yeri olduğu, eğitilmezse nefsin ona sahip çıkarak esmâ-i ilâhiyyeyi esmâ-i nefsiyyeye dönüştüreceği ve bunun bâtınî bir şirk olacağı belirtilir. Bu sebeple, hem zâhir hem de bâtın çocukların iyi yetiştirilmesi, şirk ehli olmamaları için elzemdir. Lokman mertebesinden gelen bu uyarılar, sâlikin seyr-i sülûkunda hikmetin ana eksen olduğunu, mârifet ile amel arasında bir köprü vazifesi gördüğünü ve şükür-sabır çiftinin asıl numunesi olduğunu gösterir. Lokman'ın hikmetleri, "yerli yerinde olma" olarak tatbik edilir ve bu, tasavvufta "bilge" kavramının derinlemesine bir tarifini sunar.