Meryem 56-57 ayetinin merkezî tasavvufî kavramı nedir?

Meryem Sûresi'nin 56-57. âyetleri, "vezkur fiy’l kitabi idriyse innehü kane sıddıykan nebiyyen (56) ve refa’nahü mekanen aliyyen (57)" şeklinde geçmektedir¹·². Bu âyetler, Hz. İdris'in Kur'ân'da "sıddîk bir nebi" olarak anıldığını ve "yüce bir yere yükseltildiğini" belirtir. Tasavvufî idrakte bu "yüce yere yükseltilme" hâli, sâlikin mânevî yolculuğunda katettiği mertebeleri ve ulaştığı kemâlâtı sembolize eder.

Hz. İdris'in bu yükselişi, tasavvuftaki rûhânî terakki ve ilm-i ledün kavramlarıyla ilişkilendirilebilir. Rûh, tasavvufta nûr-u Muhammedî, hayât-ı sermedî ve ilm-i ledün ile irtibatlıdır. Hz. İdris'in yükseltilmesi, bu rûhânî mertebelerde ilerleyerek ilâhî sırlara vâkıf olma ve Hakk'a yakınlaşma hâlini ifade eder. Bu durum, sâlikin nefsânî perdelerden arınarak kalbinin mücellâ hâle gelmesi ve esmâ tecellîlerini yansıtması gibi mânevî hâllerle de bağlantılıdır.

Ayrıca, "yüce bir yer" ifadesi, tasavvuftaki berzah kavramının sülûkî katmanıyla da bir benzerlik taşır. Berzah, sâlikin nefs ve rûh arasındaki tahavvül anları, hâlden makâma geçişler olarak açıklanır. Hz. İdris'in yükselişi, bu geçişlerin en üst mertebelerinden birini, yani beşerî kayıtların ötesine geçerek ilâhî hakikatlere ulaşmayı temsil eder. Bu, aynı zamanda insanın bâtınî yapısındaki latîfelerin (kalp, rûh, sır) tecellî mahallerinde yaşanan derinleşmeyi ve kemâle ermeyi de işaret eder.