Meryem kavramı tasavvufta hangi mertebe ile ilişkilendirilir?

Meryem kavramı, tasavvufta özellikle Îsevîyyet mertebesiyle özdeşleştirilir. Bu mertebe, sülûk yolunda fenâfillah mertebesine kadar olan kemâlâtı ifâde eder. Meryem Sûresi, bu Îsevîyyet mertebesinin zuhur mahalli, yani rahmi olarak kabul edilir. Ancak bu mertebenin bağlı olduğu yer Hakîkât-i Muhammedîyye'dir. Bu durum, Allah'ın indinde her şeyin bir sistem içinde işleyen güzellikler olduğunu gösterir.

Meryem kelimesinin sayısal değerleri de bu bağlantıyı destekler. Kelimenin ebced değeri 290'dır ve rakamları toplandığında (2+9+0) 11 eder ki, bu da Hazreti Muhammed mertebesidir. Kelimede bulunan iki adet "Mîm" harfi, ağzın Hakîkât-i Muhammedî ile açılıp kapanmasını, yani Meryem'in Hakîkât-i Muhammedîyye ile çerçevelendiğini simgeler. Ayrıca, "Râ" harfi Hakîkât-i Muhammedîyye'den Îsevîyyet mertebesine "Rahmet" mânâsını, "Yâ" harfi ise ilme'l-yakîn, ayne'l-yakîn ve hakke'l-yakîn mertebelerinin ifâdesi olan "yakîn" hâlini temsil eder. İrfan ehli olan ve araştıran kişi, bu hakîkatleri yakîn hâliyle idrak ederek Meryem Sûresi'nin ve Îsevîyyet mertebesinin Hakîkât-i Muhammedîyye'ye bağlı olduğunu ve kaynağını oradan aldığını şeksiz ve şüphesiz anlar.

Meryem Sûresi'nin başındaki hurûf-u mukattaa harfleri olan [كهيعص] (Kâf, Hâ, Yâ, Ayn, Sâd) da Îsevîyyet mertebesindeki İnsân-ı Kâmil'in rumuz harfleridir ve bu mertebenin kelime-i tevhididir. Bu harflerin sayısal değeri olan 195'in 5'i ayrıldığında geriye kalan 19 sayısı, sûrenin kendisini tasdik ederken, 5 sayısı ef'âl, esmâ, sıfat, zât ve İnsân-ı Kâmil mertebelerini temsil eden hazârat-ı hamseyi ifâde eder. Ayrıca, 19 sayısının (1+9) toplamı 10 eder ki, bu da Îsevîyyet mertebesini temsil etmektedir.

Meryem Sûresi'ndeki kıssalar, sadece geçmişte yaşanmış hâdiseler olarak değil, her an yaşanan ve yaşanacak olan hâdiseler olarak düşünülmelidir. Seyr-i sülûk'ta Kur'ân-ı Kerîm'de belirtilen bütün peygamberlerin hayatlarından alınan kesitler ile onların hakîkatlerini idrak etmek, kişinin kendi içindeki Zekeriyyâ, Yahyâ ve Îsâ mertebelerini yaşamasına olanak tanır. Bu mertebeler, Vahdet-i Vücûd içerisinde bir bütün olarak bulunur ve Vahdet-i Şuhûd olarak tek tek hakîkatleri ortaya çıkarıldıktan sonra gerçek yerlerini bulabilirler. Îsevîyyet mertebesine geçiş için Rûh'ûl Kudüs ile desteklenmek gereklidir. Bu, Mûsevîyyet mertebesine kadar gelen yerden Îsevîyyet mertebesine geçebilmek için olağanüstü bir sistemin gerekliliğini gösterir. Muhammedîyyet mertebesinde ise Rûh'ûl Âzam ile desteklenen açılımlar söz konusudur. Bu oluşumlar maddi değişimler değil, anlayış ve idrakteki değişimlerdir.