Mesnevî-i Şerîf hâline ulaşmak için hangi nefs mertebesi aşılmalıdır?
Mesnevî-i Şerîf hâline ulaşmak için sâlikin nefs mertebelerinden en az Nefs-i Mutmainne'yi aşması gerekmektedir. Zira Mesnevî-i Şerîf, "Mağz-ı Kur'ân" (Kur'ân'ın özü) olarak nitelendirilen ve Hakikat-i Muhammediyye mertebesiyle ilişkilendirilen bir eserdir¹. Bu türden derin mârifet ve hakikatlere ulaşmak, nefs-i emmâre ve levvâme gibi alt mertebelerin zulmetini aşmayı, kalbî sükûnete ermeyi ve Hak ile huzur bulmayı gerektirir. Nefs-i Mutmainne, kalbin sâkinleştiği, ibadetlerden zevk alındığı ve Hak sevgisinin vazgeçilmez hâle geldiği bir mertebe olup, Mesnevî'nin sunduğu ilim ve ma'rifet ırmağından istifade edebilmek için bu seviyede bir idrak ve zevk hâli elzemdir².
Detaylı cevap
Mesnevî-i Şerîf, Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî'nin altı ciltlik, yaklaşık 25 bin beyitten oluşan manzûm tasavvuf eseridir. Bu eser, "Pehlevî dilinde Kur'ân" olarak da anılır ve hikâyeler, kıssalar, tasavvufî tâ'viller ve bâtınî hakikat açılımlar içerir³. Mesnevî'nin sunduğu bu derin mârifet ve hakikatlere ulaşabilmek için sâlikin nefs mertebelerinde belirli bir seviyeyi katetmiş olması şarttır.
Tasavvufî sülûk, nefs mertebelerinin sıra ile aşılmasına bağlıdır. Nefs-i Emmâre ve Nefs-i Levvâme gibi alt mertebelerde şehvet, gazab, kibir, hırs gibi nefsî dürtüler hâkimdir ve sâlik henüz bâtınî hâllere kapalıdır⁴. Bu mertebelerde ancak zâhirî ibadetler ve şer'î emirlerin tatbiki mümkündür. Mesnevî'nin sunduğu ilim ve ma'rifet, bu nefsî engellerin aşılmasını gerektirir.
Mesnevî-i Şerîf'in idrak edilebilmesi için en az Nefs-i Mutmainne mertebesine ulaşılması önemlidir. Nefs-i Mutmainne, yedi nefs mertebesinin dördüncü basamağı olup, "sâkinleşmiş, huzura ermiş nefs" anlamına gelir. Bu mertebede sâlikin kalbi sâkinleşmiş, Hak ile huzura ermiştir; dünyevî olaylar karşısında panik yapmaz, ibadetlerden lezzet alır ve Hak sevgisi vazgeçilmez hâle gelir. Bu kalbî sükûnet ve Hak ile birlikte olma hâli, Mesnevî'nin "âb-ı hayat ırmağı" olarak nitelendirilen ilim ve ma'rifetinden istifade edebilmek için temel bir önkoşuldur². Nitekim, Mesnevî'yi beğenmeyen ve itiraz edenlerin hâli, Hak Teâlâ tarafından gayb âleminde misalî bir surette gösterilmiştir⁵. Bu da Mesnevî'nin hakikatine vâkıf olmanın belirli bir nefsî arınmayı gerektirdiğini gösterir. Mesnevî'nin "Kur'ân'ın özü" olması ve Hakikat-i Muhammediyye mertebesiyle ilişkilendirilmesi¹, onun idrakinin ancak Mutmainne ve daha üst mertebelerde mümkün olabileceğine işaret eder.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1TB. Kelime-i Muhammediyye · s.118“Hakk'ın kemâlât-ı sonsuz kemalatının sabitliğine delil getirirsin. Yani kendi nefsindeki hayat, ilim, irade, kudret, kelam, semi, basar, tekvin, tefekkür, düşün”Oku
- 2Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 6 · s.1680“Duydukların üzerine bu Mesnevî-i Şerif ırmağına kalbinin tulumunu daldırıp, ağırlaşmış bir halde gördüğün ve ilim ve marifet (Allah'ı bilme) hâsıl olduğunu idra”Oku
- 3Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 8 · s.1741““Yüce Kur'ân ile Mesnevî-i Şerîf arasındaki Arapça ve Farsça olmalarından başka fark yoktur. Mesnevî-i Şerîf'e birkaç yönden Kur'ân denilmesi caizdir. “Utüvv”, ”Oku
- 4A'yân-ı Sâbite · s.361“Buradan, buranın halkından, ahlâkından, kurtulmak için nefsini tezkiye-temizlemeye başlaması ile kendindeki gizli değerlerinden biri olan “ levvâme nefsini ” ya”Oku
- 5Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 7 · s.64“Mesnevî-i Şerif'i beğenmeyen ve itiraz eden o inkârcının hâlini gördün. Yüce Allah, onun inkâr fiilinin cevabını ve cezasını sana gayb âleminde misalî bir suret”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.