Mesnevî-i Şerîf kavramının sâlikteki işleyişi nedir?
Mesnevî-i Şerîf'in sâlikteki işleyişi, ma'rifet-i ilâhiyye ve ulûm-i ledünniyye ırmağı olarak kalbin Hak'ka yönelmesi, amellerin bu ilimle canlanması ve nihayetinde mârifet ve irfan fidanlarının neşv ü nemâ bulmasıdır. Bu eser, sâlikin içsel yolculuğunda ruhu takviye eden, canı semirten bir kaynak olup, Mevlânâ'nın "Bizden sonra Mesnevî şeyhlik eder" sözüyle de ifade edildiği gibi, insân-ı kâmilin huzuruna ve ilâhî hakikatlere ulaşmada bir rehberdir¹. Sâlik, Mesnevî'nin âb-ı hayât dolu mecrasından ma'rifet suyunu çekerek ilm-i ledün ve irfan fidanlarını yeşertir².
Detaylı cevap
Mesnevî-i Şerîf kavramının sâlikteki işleyişi, tasavvufî sülûkun dört temel ekseninde tezahür eder: niyet, fiil, hâl ve mârifet.
Niyet ekseninde işleyiş: Sâlik, Mesnevî-i Şerîf'i okumaya veya mütalaa etmeye başlamadan önce kalbini ma'rifet-i ilâhiyye ve esrâr-ı bâtıniyyeye yöneltir. Vesveselere ve itirazlara kulak asmayıp, bu eseri bir ilâhî bilgi ırmağı olarak görme niyetiyle hareket eder³. Bu niyet, sâlikin Hak'la mutabık kalmasını sağlar.
Fiil ekseninde işleyiş: Niyetin uzuvlara intikal etmesiyle sâlik, Mesnevî-i Şerîf'in mütalaasıyla meşgul olur. Bu mütalaa, bir amel olarak tezahür eder. Mevlânâ'nın ifadesiyle, "Ey sâlik kapı kapı dolaşacağına bizim tarafımıza gel; zira ruhu takviye eden ve canı semirten ulûm-i ledünniyye ve maârif-i ilâhiyye bizim indimizdedir ve bu Mesnevî'dedir"¹. Bu fiil, sâlikin ilm-i ledün ve irfan fidanlarını neşv ü nemâ buldurmak için âb-ı hayât suyunu çekmesi gibidir².
Hâl ekseninde işleyiş: Mesnevî-i Şerîf'in sürekli mütalaası ve içindeki maânînin idraki, sâlikin kalbinde manevi haller bırakır. Mesnevî beyitlerindeki manalar, ruhun şarâb-ı manevisi gibidir ve onu içen sâlikler sarhoş olurlar⁴. Bu haller, sâlikin varlığında bulunan hayvaniyet mertebesini esmâ-i ilâhiyye bilgileriyle, insaniyet mertebesini ise sıfât ve zât ilmiyle sulayıp hayat buldurur⁵.
Ma'rifet ekseninde işleyiş: Mesnevî-i Şerîf, sâlikin mârifet ve idrakinin gelişiminde kilit bir rol oynar. İçindeki ulûm-i ledünniyye ve maârif-i ilâhiyye ile sâlikin ilm-i ledün ve irfan fidanları yeşerir². Bu eser, sâlikin kendi vücut mülkünde esmâ-i ilâhiyyenin bâtın hallerini idrak etmesini sağlayarak fenâfillâh mertebesine ulaşmasına vesile olur⁶. Mevlânâ'nın "açık olan kapı" olarak nitelendirdiği Mesnevî-i Şerîf, sâlikin hakikatlere ulaşmasında bir geçittir⁷.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.
- 1Mesnevî Cilt 5 · Beyit 276 (s. 87)““Burada” ta'biriyle Cenâb-ı Pîr husûsiyet i'tibâriyle huzûr-i âlîlerine ve bu Mesnevî-i Şerîfe ve umûmiyet i'tibâriyle insân-ı kâmilin huzûruna işâret buyururla”Oku
- 2Mesnevî Cilt 6 · Beyit 4084 (s. 447)“Ab-ı hayât ile dolu meşhür bir mecrâ vardır, su çek, tâ hi senden nebât .4287 bitsin! Ey tâlib-i ma'rifet olan sâlik, dedikodulara bakma, vakit dardır. Eline ha”Oku
- 3Kâf Sûresi, s. 51“Ey sâlikler, biz dahi o hayvan yavrusu gibi bu Mesnevî-i Şerifin tâinleri olan vesvâs tarafına ve onların hiçbir kıymeti hâiz olmayan i’tirâzlarına kulak asmayı”Oku
- 4Mesnevî Cilt 7 · Beyit 1019 (s. 297)“Ve havâssa hitâb olduğuna göre cenâb-ı Pir efendimizin tarikat-ı aliyyelerine sâlik olup, hulüs ile bu Mesnevi-i Şerifin mütâlaasıyla meşgül olanlaradır. Ve “aç”Oku
- 5Furkân Sûresi, s. 111“Nefesi Rahmaninin sohbetlerde İrfan ehli tarafından “Venefahtü” ile saliki ile tenfisi ile salikin ölü beden toprağı canlanır. Varlığında bulunan hayvaniyet mer”Oku
- 6Enbiyâ Sûresi, s. 117“Ayrıca bir bakıma geceden kasıt İlmi İlâhiyyede bâtında kalan esmâ-i İlâhiyeyenin zuhura çıkmamış bâtın halleridir. Bunlar bütün varlığı içten sarmış “gaşy” etm”Oku
- 7Mesnevî Cilt 7 · Beyit 1019 (s. 297)“Ve havâssa hitâb olduğuna göre cenâb-ı Pir efendimizin tarikat-ı aliyyelerine sâlik olup, hulüs ile bu Mesnevi-i Şerifin mütâlaasıyla meşgül olanlaradır. Ve “aç”Oku
Dayandığı eserler
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.