Mücâdele 11 ayeti Terzibaba çizgisinde nasıl şerh edilir?

Mücâdele, tasavvufî sülûkun omurgasını oluşturan bir disiplindir ve Terzibaba çizgisinde nefisle yapılan büyük cihâd olarak tanımlanır. Bu mücâdele, sâlikin kendi nefsini terbiye etmesi, kötü huylarından arınması ve kalbini mâsivâdan temizlemesi süreçlerini kapsar. Hadîs-i şerîfte geçen "küçük cihâddan büyük cihâda döndük; büyük cihâd nefsin cihâdıdır" ifadesi, bu çizginin mücâdeleye verdiği önemi açıkça ortaya koyar. Terzibaba, bu mücâdelenin meyvesini "el-mücâhede teftah ebvâbe'l-müşâhede" (mücâhede müşâhedenin kapılarını açar) sözüyle özetler; yani mücâdele olmadan müşâhedeye ulaşılamaz. Mücâdelenin merhaleleri arasında fizikî riyazat (az yeme, az uyuma, az konuşma, halvet), ahlâkî mücâdele (kibir, hased, hırs, riyâ gibi kötü huylarla mücadele) ve kalbî mücâdele (vesvese, hâtırât, mâsivâ ile dolu kalbi temizleme) yer alır. En ileri merhale ise sâlikin kendi "vücud iddiâsı"na karşı mücâdele etmesi ve fenâya ulaşmasıdır. Bu süreç, aynı zamanda halîfelik kavramıyla da yakından ilişkilidir; zira halîfelik, insanın Hak'tan aldığı emâneti taşıma vasfıdır ve nefsin hilâfet iddiâsından soyutlanarak Hak'ın hilâfet emânetini izhâra mahal olunmasıyla tahakkuk eder. Terzibaba'nın eserleri ve sohbetleri, bu mücâdele anlayışını günümüz insanına anlaşılır bir dille sunarak tasavvufî irfan geleneğini modern döneme taşımıştır¹.