Mu'cize'nin Îseviyye Fassı'ndaki dayanağı nedir?

Îseviyye Fassı'nda mu'cize kavramı, klasik akâiddeki tanımından farklı bir tasavvufî idrakle ele alınır. Akâidde mu'cize, peygamberlerin nübüvvet iddialarını ispatlayan, âdet dışı ve taklit edilemez olaylardır. Ancak tasavvufta, özellikle Îseviyye Fassı'nda, mu'cize dış dünyaya yönelik bir ispat aracı olmaktan ziyade, peygamberin mahalliyet-i ulûhiyyetinin zorunlu bir tezahürüdür.

Hz. Îsâ'nın ölüleri diriltmesi gibi olaylar, onun zâtî bir vasfı olarak değil, hüviyyet-i ilâhiyyenin onun üzerinden tecellî etmesi olarak anlaşılır. Kaynakta belirtildiği üzere, "sûret-i îseviyye mevcûd olduğu hâlde, bu sûretin zuhûrunu müteâkib ondan ihyâ-yı mevtâ vâki’ olmadı, belki ba’de-zamânin vâki’ oldu. Şu hâlde ihyâ-yı mevtâ, sûret-i îseviyyenin hadd-i zâtîsinden değildir"¹. Bu ifade, ölü diriltme fiilinin Îsâ'nın beşerî sûretinin özünden gelmediğini, aksine ilâhî bir fiil olduğunu vurgular.

Îseviyye Fassı'nın asıl dayanağı, "hakikat-i Îseviyye"nin mânâsının "mânâ-yı Muhammediyye"ye dönüşmesidir. Bu dönüşüm, sâliklerin bâtınlarında kemâle ermiş "hakikat-i Îseviyye"nin mânâsını alıp, cesedini orada bırakmaları ve "mânâ-yı Îseviyyet"in kulağına "Ezân-ı Muhammediyye"yi okumalarıyla gerçekleşir. Bu andan itibaren "mânâ-yı Îseviyye", "mânâ-yı Muhammediyye"ye dönüşür ve on birinci mertebenin kapıları açılır, böylece o mertebenin namzeti olunur²·³·⁴. Bu, Îsâ'nın beşerî sûretinin ötesinde, ilâhî bir hakikatin zuhurunu ve kemâlini ifade eden irfânî bir mu'cize tasavvurudur. Bu bağlamda, mu'cize, dışsal bir gösteriden ziyade, bâtınî bir dönüşüm ve ilâhî hakikatlerin idrakidir.