Muhabbet kavramı hangi durumlarda bozulur veya gizlenir?

Muhabbet, tasavvufta sâlikin Hakk'a, Hakk'ın da sâlike duyduğu karşılıklı sevginin adıdır ve sülûkun itici gücüdür. Bu yüce hâlin bozulması veya gizlenmesi, sâlikin manevî yolculuğunda önemli tehlikeler arz eder. Muhabbetin bozulmasının temel sebeplerinden biri niyet bozukluğudur. Hadîs-i şerîfte belirtildiği üzere "Ameller niyetlere göredir" (Buhârî, Bed'ü'l-vahy 1). Eğer muhabbet hâline riyâ (amelin halk için yapılması), sum'a (amelin işitilmesini isteme) veya ucb (kendi amelini beğenme) gibi "şirk-i hafî" unsurlar karışırsa, muhabbet tahakkuk etmez ve gizlenir. Bu durum, "Sizin için en çok korktuğum şey, küçük şirktir; o da riyâdır" hadîsiyle de pekiştirilir (Ahmed b. Hanbel, Müsned).

Bir diğer sebep ise şer'î edebin terk edilmesidir. Bir hâl, ne kadar yüce görünürse görünsün, şer'î ölçülere uygun olmadığı sürece Hak'tan değil, nefisten veya cinden gelen bir istidrâçtır. İbn Arabî'nin de belirttiği gibi, "Şer'a muvâfık olmayan keşf, keşf değil, hayâldir". Bu bağlamda, şeriat ve tarikat mertebesinde yaşanan muhabbet, şer'î edebin terkiyle bozulur ve kaza edilmesi gerekir¹. Ancak hakikat ve marifet mertebesinde yaşanan, latif olan muhabbet, ağır olan zâhirî-maddî unsurlardan üstün olduğu için bozulmaz¹.

Üçüncü bir sebep ise gaflet ve ülfettir. Sâlikin, muhabbet hâlinin sahibinden (Allah'tan) gâfil olup, hâlin kendisine âşık olması, muhabbetin gizlenmesine yol açar. Bu durum, "Onlar Allâh'ı unuttular, Allâh da onları unutturdu" (Haşr 59/19) ayetiyle açıklanır. Ancak bazen bu gizlenme (kabz hâli), sâlikin bekâ-i tâm öncesi temkîne hazırlanması gibi ilâhî bir lütuf olarak da tecelli edebilir. İçsel olan ruhanî hükümler üstün geldiğinde nefsanî sıfatlar gizlenir, tıpkı cevizin içi olgunlaştığında kabuğunun çatlaması gibi². Kulun kulluğunun gizlenmesi ve yerini Hakk isminin alması da bu gizlenme hâllerinden biridir³. Nefsi mânâda bir muhabbetle yapılan fiiller ise her zaman bozulur¹.