Muhtelif Mevzular Sohbetleri (2011) "Muhtelif Mevzular Sohbetleri" kitabının merkez teması ve asîl dayanağı nedir?

"Muhtelif Mevzular Sohbetleri" kitabının asıl dayanağı, Necdet Ardıç'ın uzun yıllar boyunca yaptığı konulu sohbetler ve bu sohbetler sırasında ortaya çıkan spontane konuşmalardır. Kitabın ön sözünde belirtildiği üzere, bu eser herhangi bir seyir takip etmeksizin, sorulan sorular üzerine ve çay molalarında yapılan istişareler neticesinde oluşmuştur. Bu durum, kitabın içeriğinin zenginliğini ve farklı konulara değinme kabiliyetini artırmıştır.

Kitabın temel amacı, tasavvufî hakikatleri çeşitli mertebelerden açıklamak ve okuyucunun idrakini genişletmektir. Örneğin, Tevhîd-i Hakîki'yi idrak eden bir kimsenin bütün âlemi sâlih görmesi gerektiği vurgulanır, çünkü "her varlık kendi mertebesinde kendi kemâlindedir." Bu, şeriat mertebesindeki "sâlih-gayri sâlih" ayrımının hakikat mertebesinde ortadan kalktığını, zira her varlıkta Esma-i İlâhiye'nin zuhur ettiğini gösterir. Bu bağlamda Hallac-ı Mansur'un "Enel Hak" sözü ve yaşadığı olaylar, şeriat, tarikat ve hakikat mertebelerinden farklı yorumlarla ele alınır; her mertebeye göre farklı bir mesaj içerdiği belirtilir.

Kitapta ayrıca, Vâhidiyet mertebesi, Hakîkat-i Muhammediye, berzah gibi tasavvufun temel kavramları da işlenir. Vâhidiyet, "çokluğun üretildiği saha ve kaynağı" olarak tanımlanırken, Allah ve meleklerin Peygamber'e salât getirmesi örneği üzerinden bu mertebenin Ulûhiyet ve Rubûbiyet mertebelerinden nasıl tezahür ettiği açıklanır. Berzah ise "vakt-i mevt ile zamân-ı kıyamet arasındaki fâsıla-i zamâniyyedir" şeklinde tanımlanarak, ölümden sonraki geçiş evresi olarak ele alınır.

Eser, "Allah Ağacı" gibi hikayelerle tasavvufî öğretileri somutlaştırır ve "İşlerin hayırlısı vasat olandır" prensibiyle sâlike dengeli bir yaşam sürme tavsiyesinde bulunur. Dünya ve âhiret işlerinin hakikat anlayışında ayrılmaz bir bütün olduğu, kişinin Hakk'ın huzurunda ve halkla birlikte olması durumunda yaptığı her işin âhiret işi haline geldiği vurgulanır. Bu yönüyle kitap, hem teorik tasavvufî bilgiyi hem de bu bilginin günlük hayattaki tatbîkini bir araya getirir.