Muhtelif Sohbet Arası Sohbetler (27) Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlikin günlük hayatındaki irfânî dersler, çeşitli mertebeler ve tatbikatlar üzerinden ilerler.

Nefsi Bilme ve Hakk'a Yönelme: İrfâniyetin temelinde "kim nefsini tanırsa Rabb'ini tanır" hadîsi yatar. Sâlik, kendi içine dönerek hakikatini idrak etmeli, dış dünya meşguliyetlerinden sıyrılarak özünü keşfetmelidir. Bu, kişinin bu âlemdeki en büyük kazancıdır. İlk derslerde "Ya Allah" esmâsının çekilmesiyle başlayan yolculuk, son derste "Ya" nidasının kalkmasıyla ikiliğin ortadan kalktığı, sadece "Allah" lafzının kaldığı bir mertebeye ulaşır. Bu, kişinin bilgi yönüyle de olsa Hak ile Hak olması demektir.

Tarikat Mertebesinden İrfâniyete Geçiş: Kitapta tarikat mertebesinde kalmanın bir "oturma" hali olduğu, gerçek yolculuğun ise irfâniyetle başladığı vurgulanır. Tarikat, kestirme yol manasına gelse de, bu mertebede duygusal haller ve zikirlerle sınırlı kalmak, kişinin aklî ve idrakî gelişimini engeller. İrfâniyet, tefekkür, irade ve idrak ile elde edilir. Sâlik, duygusal beşerî hallerden sıyrılarak, ilâhî duyguların sükûnetine ulaşmalı ve tefekkürünü genişletmelidir. Bu, kişinin kendisini kazanması ve Rabb'ini bilmesi için elzemdir.

Esmâ Tecellilerini İdrak ve Yaşama: Sâlik, hayatındaki hadiselerin programlı olduğunu idrak etmeli ve "Ya Rabbi çekebileceğimiz kadar ver veya fazla verirsen ona dayanacak gücü de ver" duasıyla Hakk'a teslim olmalıdır. İsimlerden sıfatlara doğru geçtikçe, hayatın sıfat-ı sübûtiye ile kaim olduğunu anlar. Hayat, İlim, İrade, Kudret, Kelam, Semi, Basar gibi esmânın emanet olduğunu ve bunları nefsi istikametinde değil, Hakk'a dönme yolunda kullanması gerektiğini kavrar. Gelen ilâhî tecellilerin, yani varidat, zuhurat ve ilhamların, kişinin kendi hal ve idrakine göre şekillendiğini bilmeli ve bu tecellileri doğru yerde kullanmalıdır. Eğer sâlikte eksi bir hal varsa, gelen feyiz ve füyuzat-ı ilâhiye o hale bürünür. Bu yüzden sâlikin gönlü ve aklı temiz olmalı, Hakk'tan gelen her şeyi "Ni'mel Mevla ve ni'mel vekil" bilinciyle karşılamalıdır.

Hakk ile Halkı Birlikte Yaşama: İrfâniyet, sadece Hakk'a yönelmek değil, aynı zamanda halkı da ihmal etmeden, Hakk ile halkı birlikte yaşama sanatıdır. Sâlikin bir tarafı Hakk, bir tarafı halktır ve bu ikisini dengede tutmak esastır. Çoluk çocukla ilgilenmek, görevleri yerine getirmek halk tarafının hakkıdır. Ancak akıl, irade ve şuur ile Hakk halinde olmak da sâlikin irfânî sorumluluğudur. Bu denge, sâlikin hem dünya hayatındaki sorumluluklarını yerine getirmesini hem de manevî gelişimini sürdürmesini sağlar.