Muhtelif Sohbet Arası Sohbetler (30) Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlikin günlük hayatındaki irfânî dersler, öncelikle gönül tasfiyesi ve güzel ahlâk üzerine kuruludur. Kitapta belirtildiği üzere, "İnsanların kurdu da gönüldür, idraktir, irfandır. Ruh Yûsufunu kuyuda, zindanda koymamak lazım." (Kaynak 1). Bu, sâlikin iç dünyasını temizlemesi, gönlünü Hakk'ın muhabbetinden başka şeylerden arındırması gerektiği anlamına gelir. Gönülde en ufak bir toz bulunursa, oraya Hakk'ın tecellîsi olmaz (Kaynak 3). Bu tasfiye, riyazetler ve ibadetlerle sağlanır; maksat, "gönlünüzü temizleyip Hakk'ın sevgilisine lâyık bir incilâ verebilirseniz o zaman iki tarafı da kazanırsınız" (Kaynak 1).

İkinci önemli ders, dünya ve âhiret dengesini gözetmektir. Kitap, "Dünyayı terkederek din için çalışınız demiyorum bu yanlıştır. Hayat dünya ile ve dünya için çalışmakla kabildir. Evvelâ dünyalık temin edilmeli sonra Allah için çalışmalı" (Kaynak 1) diyerek bu dengeye işaret eder. Sâlik, dünyevî sorumluluklarından kaçmamalı, ancak bunları Hakk'ı unutmadan yerine getirmelidir. "Nihayet gönlümüzde iman ve Allah sevgisi olursa dünyamız da mamur olur ahiretimiz de" (Kaynak 1). Bu, sâlikin her işinde Hakk'ın rızâsını gözeterek hareket etmesi gerektiğini vurgular.

Üçüncü ders, teslimiyet ve rızâ makâmına ulaşmaktır. İbrahim Hakkı Hazretleri'nin "Bir şeyi murad etme / Oldu ise inad etme / Haktandır o reddetme / Mevlâm görelim neyler / Neylerse güzel eyler" (Kaynak 2, 3) sözleri, sâlikin başına gelen her olayı Hakk'tan bilip rızâ göstermesi gerektiğini anlatır. Gaipten tecellî eden her olayın sonunun hayır olduğu idrâkiyle, sâlikin "Haktan gelir kabul eder" (Kaynak 2) anlayışına sahip olması gerekir. Bu teslimiyet, "râziyye, marziyye" makâmına ulaşmayı hedefler ki bu, sâlikin Hakk'tan, Hakk'ın da sâlikten razı olması hâlidir (Kaynak 2).

Dördüncü ders, her varlığa şefkat ve muhabbetle yaklaşmaktır. "Müslümanlık budur. Allah rızası için herkese, anneye, babaya büyüklere, küçüklere, hıristiyanlara, hatta hayvanlara bile faydalı olmaktır. Şefkatli olmaktır" (Kaynak 1). Sâlik, kimseyi incitmemeli, kimseden de incinmemelidir. "Altın gibi saf olacaksın, yüreğinde en ufak leke, altınında en ufak bir bakır olmayacak. Ahlâkında birisini gözle dahî incitemeyecek kadar hassas ve zarif olacaksın" (Kaynak 2). Bu, "Allah'ın rengine boyan, Peygamber'in huyları ile huylan" emrinin bir tezahürüdür.

Son olarak, sâlikin idrâkini geliştirmesi ve Hakk'ı her yerde görmesi esastır. "Her yerde oldur görünen her gözde hem oldur gören / Her şeyi oldur yürüten, her anda ân içindedir" (Kaynak 1). Bu, sâlikin gafletten uyanıp can gözünü açması, hakikati ayan beyan görmesi demektir. "Gönlünüzdeki bülbül de 'Allah' diye inleye inleye sonsuzluğa, arşa kadar çıkacaktır" (Kaynak 6) ifadesi, sâlikin zikir ve muhabbetle Hakk'a yönelerek idrâkini yükseltmesini teşvik eder. Bu sayede sâlik, "ölmeden evvel ölen zümreler" gibi hakikati idrâk edebilir (Kaynak 5).