Mülk 1 ayetinin merkezî tasavvufî kavramı nedir?

Mülk Sûresi'nin ilk ayeti, tasavvufî idrakte Allah'ın mutlak hükümranlığını ve kudretini ifade eder. Bu ayet, "mülk"ün yalnızca Allah'a ait olduğunu ve O'nun her şeye kadir olduğunu bildirir³·⁴. Tasavvufî bakış açısıyla, bu mülk sadece görünen âlemdeki saltanatı değil, aynı zamanda mânevî mertebeleri ve ilâhî hakikatleri de içerir. Hz. Davud'a verilen mülk örneğinde olduğu gibi, bu mülk Hakk'ı bilme, nübüvvet, velâyet ve muhabbet makamlarına erişmeyi de kapsar; bu, ilâhî azametin tecellîlerine dayanacak bir güç bahşedilmesidir¹.

İnsana verilen mülk ise, hakiki anlamda bir sahiplenme değil, bir emanettir. İsrâ Sûresi 17/2 ayetinin tasavvufî yorumunda belirtildiği üzere, mülkümüzden, malımızdan ve ilimlerimizden elimizde bulunanlar bizim mülkümüz olsa da, onda tasarruf etmeye memur değilizdir; Allah'ı vekil edinmemiz gerekir². Muhammedîler her ne kadar mülkte halife kılınmış olsalar da, mülk asıl itibarıyla Allah içindir. Allah onların vekili olduğunda, mülk onlar için olmuş olur, ancak bu temlik hakiki bir temlik değildir⁵. Hz. Süleyman'a verilen mülk ve saltanatın da hakikat itibarıyla kula ait bir öz mal olmadığı, yalnızca emanet ve gölge hükmünde bulunduğu hatırlatılmıştır⁶. Bu, insanın varoluşunun gereği olarak Allah'ı anmaya muhtaç olduğunu ve hakiki huzurun Allah ile olan bağın güçlenmesiyle elde edildiğini gösterir⁷.