Mü'min (Ğâfir) Sûresi Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlikin günlük hayatındaki irfânî dersler, öncelikle mertebeler arası idrâk farkındalığı ile başlar. Kitap, insanların Hakk'ın varlığından ibaret olduğunu idrâk eden kişi ile nefs-i emmâresiyle yaşayan kişi arasındaki farkı vurgular. Sâlik, mertebesi değiştikçe idrâkinin de dönüşmesi gerektiğini anlamalıdır. Tek bir mertebede takılı kalmak, bilgiyi yanlış tatbik etmeye yol açar. Bu, "düşündüğü her şey Hakk, ben de Hakk'ım, onlar Hakk olduğu gibi, ben de dilediğimi yaparım" gibi yanlış bir anlayışa düşmemek için önemlidir. Zira bu tür idrâkler fiiliyatta tatbik edilecek şeyler değil, idrâkte anlaşılacak hakikatlerdir. Bu sebeple, sâlikin her zümrenin hâli itibarıyla şeriat-ı Muhammediyye'ye uyması zaruridir. İrfânî yükseliş gönülde ve idrâkte gerçekleşir, surette bir değişiklik olmaz. Beşinci mertebeye gelen bir kişi, diğer insanlardan üstün bir yaşam sürmez; herkes dünya şartlarına tabidir. Hatta peygamberler bile fiziksel açıdan aynı şartlara tabidir ve ızdırapları daha fazla olabilir.

İkinci önemli ders, Nefs-i Sâfiye mertebesinin yaşantısıdır. Bu mertebede sâlik, beşerî varlığından tamamen soyunmuş, ahlâkı yokluk, hiçlik ve yorumsuzluk hâline gelmiştir. Renksizlik, kayıtsızlık ve dünyadan uzaklaşma bu hâlin belirgin özellikleridir. Sâlik, kendini gerçek hüviyetiyle başka bir mânâda, başka bir âlemde bulur ve geçici dünya şartlarından kurtulup ebedî âleme intibak etmeye başlar. Bu mertebenin zikri "Ya KAHHAR"dır ve bu zikirle varlık hakkındaki hayalî ve vehmî yorumlar ortadan kaldırılmaya çalışılır. Bu mertebede seyrini tamamlayanlar, gerçek mânâda Tevhid'e, yani varlıktaki mutlak birliğe ulaşabilirler.

Üçüncü ders, mürşidin himmetinin önemidir. Sâlikin bulunduğu mertebeden bir ileriye geçebilmesi için o mertebenin bilgi ve müşâhedesine ihtiyacı vardır. Mürşid, sâlike geçeceği yolları açık veya gizli bir ifadeyle işaret ederek, onu yukarıya doğru yöneltir. Bu, irşat olarak adlandırılır.

Dördüncü ders ise zikir ve tevhid bilincinin geliştirilmesidir. Sâlik, Kelime-i Tevhid zikriyle yola çıkarak, daha önce lisanen söylediği Tevhid'i gönülden ve muhabbetle söylemeye, açılımlarını düşünerek anlamaya gayret eder. Bu sayede hayata bakışı değişir ve birlik bilinci kendini göstermeye başlar. "Ya ALLAH" zikriyle Hakk'ın varlığı bilinci tefekkür edilir, "Ya HU" zikriyle her yerde O'nu görmeye çalışılır, "Ya HAK" zikriyle her şeyde Hakk müşahede edilmeye çalışılır, "Ya HAY" zikriyle kendi de gerçek hayat sahibi olmaya çalışılır ve "Ya KAYYUM" zikriyle bütün âlemin Hakk'ın varlığıyla kâim olduğu anlaşılmaya çalışılır. Bu zikirler, sâlikin irfânî yolculuğunda önemli birer araçtır.