Mü'min kavramı tasavvufta hangi mertebe ile ilişkilendirilir?

Mü'min kelimesi, Kur'ân-ı Kerîm'de iman eden, tasdik eden anlamında kullanılır ve tasavvufta sâlikin mânevî yolculuğunda ulaştığı belirli bir idrak seviyesini temsil eder. Özellikle Nefs-i Sâfiye mertebesi, mü'min olmanın en belirgin tezahürlerinden biridir. Nefs-i Sâfiye, "sonradan arız olanları terk etmek, kendi özel hâli ile saf kalan (Nefs) anlamındadır." Bu mertebede sâlik, beşerî varlığından tamamen soyunmuş, ahlâkı yokluk, hiçlik ve yorumsuzluk hâlini almıştır. Rengi ve kayıtsızlığı ile dünyadan uzaklaşmış, kendini gerçek hüviyetiyle başka bir âlemde bulmaya başlamıştır. Bu, geçici dünya şartlarından kurtulup ebedî âleme intibak etmenin başlangıcıdır.

Mü'min Sûresi'nin 16. âyeti ("Limenil mülkül yevm lillâhil Vahidil Kahhar." Meâlen: "Bu gün mülk kimindir? Vahid ve kahhar olan ALLAH’ın’dır."), Nefs-i Sâfiye hâline işaret eder. Bu âyet, vahdet-i vücud idrakinin, yani her şeyin tek ve kahhar olan Allah'a ait olduğunun tam anlamıyla kavranmasını ifade eder. Bu idrak, mü'minin imanının derinliğini ve Allah'ın mutlak hâkimiyetini kabul edişini gösterir.

Tasavvufta mü'min, sadece kelime-i tevhîdi lisânen söyleyen değil, aynı zamanda kalben tasdik eden ve bu tasdiki tüm varlığıyla yaşayan kişidir. Bu durum, şeriat, tarikat, hakikat ve marifet mertebelerinin her birinde farklı tezahürler gösterir. Şeriat mertebesinde mü'min, bedenî ve sosyal yaşamını düzenleyen kurallara uyar. Tarikat mertebesinde duygularını düzenler, hakikat mertebesinde kendini tanır ve mânâ âleminde düzenlemeler yapar. Marifet mertebesinde ise Allah'ı tanır, akl-ı küll mertebesinde bilinçlenir ve duygularına hâkim olur, onları dilediği gibi ihya veya öldürebilir. Bu mertebelerdeki ilerleyiş, mü'minin imanını kemâle erdirir ve onu hakiki mü'min kılar. Her mertebede, sâlikin idraki ve gönlü yükselir, ancak suretinde bir değişiklik olmaz; zira fiziksel şartlar herkes için aynıdır. Bu, mü'minin hem zâhirî hem de bâtınî hakikatleri bir bütün olarak idrak etmesini gerektirir.