Murâkabe hâline ulaşmak için hangi nefs mertebesi aşılmalıdır?

Murâkabe, tasavvufî sülûkun temel unsurlarından biri olup, sâlikin her an Allah ile birlikte olduğunun şuurunda olması, niyetlerinin dahi sorumluluğunu taşıması ve sürekli bir tefekkür hâlinde bulunmasıdır³·². Bu hâl, nefs mertebelerinin aşılmasıyla birlikte derinleşir ve farklı tezahürler gösterir.

Nefs-i Emmâre mertebesinde, sâlikin zikirle nefsânî arzularını izale etme çabası, murâkabe hâline bir başlangıç teşkil eder. Bu mertebede, kötülüğü emreden nefs (Nefs-i Emmare), zikir ve mürşid-i kâmile teslimiyetle aşılmaya çalışılır¹.

Nefs-i Levvâme mertebesinde, sâlikin kendini kınaması, tevbe, mücâhede ve riyâzat ile nefsânî dürtülerle mücadele etmesi, murâkabenin daha şuurlu bir şekilde yaşanmasına olanak tanır. Bu aşamada vicdan uyanıktır ve sâlik kötülüklerinden dolayı kendini levmeder.

Nefs-i Mülhime mertebesi, murâkabenin kritik bir geçiş noktasıdır. Sâlik bu mertebede iyi ile kötüyü kalbinden ilham yoluyla bilir; vicdanının sesi netleşir ve Hakk'tan kalbe mesajlar inmeye başlar. Bu durum, sâlikin hayatın işaretlerine duyarlı olması ve rüyalarında mânâ görmesiyle pekişir, murâkabenin derinleştiğini gösterir.

Nefs-i Mutmainne mertebesinde ise murâkabe, kalbî sükûn ve Hakk ile huzura erme hâliyle kemâle erer. Sâlik bu mertebede dünya olayları karşısında panik yapmaz, ibadetlerden zevk alır ve Hakk sevgisi vazgeçilmez bir hâle gelir. Bu, murâkabenin en yüksek düzeyde yaşandığı, sâlikin artık geri dönüşsüz bir şekilde Hakk ile birlikte olduğu bir hâldir.

Murâkabe, ârifin kesrette vahdeti müşahede etmesiyle⁴ ve zât mertebesi imanı olan "hakk-el yakıyn" hâline ulaşmasıyla⁵ en üst seviyeye çıkar. Dolayısıyla murâkabe, sülûkun her aşamasında var olan ve sâlikin nefsini tezkiye etme çabasıyla birlikte gelişen bir hâldir².