Necm 8-9 ayetindeki Kâb-ı Kavseyn kavramı tasavvufta neye işaret eder?

Kâb-ı Kavseyn, Hz. Peygamber'in Mi'rac yolculuğunda ulaştığı kurb-ı ilâhî mertebesinin zirvesidir¹. Bu mertebe, sâlikler için bir ideal olmakla birlikte, esasen Hz. Peygamber'e mahsus bir makamdır. "İki yay"ın tasavvufî sırrı, bir yayın Hakk'ın zorunlu varlığını (vücud-ı vâcib), diğer yayın ise yaratılmış varlığı (vücud-ı mümkin) temsil etmesidir. Hz. Peygamber'in makamı, bu iki varlık mertebesinin tam ortasında, bir kavşak noktası olarak idrak edilir²·³. Bu durum, varlık mertebelerinin izahında "Kavs-i vücub" ve "Kavs-i imkân" olarak da açıklanır³. "Ev ednâ" yani "veya daha yakın" ifadesi, Kur'ân'da ani bir tashih olarak görülür; bu, Hak ile Hz. Peygamber arasındaki yakınlığın "iki yay arası" ölçüsünün bile ötesinde, mesafesiz bir hal olduğunu gösterir. Bu mertebede Hz. Peygamber, "gözü kaymadı, görmediği şeyi nakl etmedi" (Necm 11) ayetinde belirtildiği gibi, gerçek ve doğrudan bir müşâhede yaşamıştır. Bazı yorumlarda Kâb-ı Kavseyn, insanın aynası olan yüzündeki iki kaşın (kavseyn) arası (kâb) olarak da sembolize edilir; burada iki ayrı gözün tek görüşe sahip olması, bu yakınlığın bir işareti olarak sunulur⁴·⁵. Bu hakikatlerin günümüzde de yaşanabileceği ve tâliplere yaşatılabileceği ifade edilmiştir⁶. Kâb-ı Kavseyn, aynı zamanda "İnsân-ı Kâmil"in rumuzu ve Nur-u Muhammedi'nin her mertebeyi kapsayan bir dairesi olarak da ele alınır⁷.