Nefis mertebeleri nelerdir?
Ârifler Hakk yolunun seyr ü seferinde nefsi yedi mertebeye ayırmışlardır: 1. Nefs-i emmâre, 2. Nefs-i levvâme, 3. Nefs-i mülhime, 4. Nefs-i mutmainne, 5. Nefs-i râdıye, 6. Nefs-i mardıyye ve 7. Nefs-i sâfiye¹·². Yedi nefis mertebesi sâlikin sırasıyla aşarak olgunlaştığı mânevî tekâmül basamaklarıdır; bunların ardından Hakk'a mi'râc için beş Hazret mertebesi (Hazarât-ı Hamse) gelir¹·³.
Detaylı cevap
Ayrıntı ›
Kur'ân-ı Kerîm'de nefsin yalnız emmâre yönü değil bütün faaliyet sahası ve insanın aslî hâli bu yedi mertebe üzerinden açılır⁴. İlk basamak olan nefs-i emmâre kötülüğü emreden nefistir (Yûsuf 12/53). Ardından gelen nefs-i levvâme (Kıyâme 75/2) kendisinde emmâre halleri belirdiğinde pişmanlık duyup kendini kınar; nefs-i mülhime (Şems 91/8) ise terbiye ile oldukça saflık kazansa da övülme ve yergiden hâlâ hoşlanır veya incinir, fakat kendisinde ilâhî muhabbet üstün gelir⁵.
Dördüncü basamak huzûra ermiş nefs-i mutmainnedir (Fecr 89/27). Ardından Hakk'tan râzı olan nefs-i râdıye, Hakk'ın da kendisinden râzı olduğu nefs-i mardıyye (Fecr 89/28) ve nihâyet bütün katışıklardan arınmış nefs-i sâfiye gelir; nefis ancak uzun yıllar süren terbiyeden sonra sâfiye mertebesine yerleştiğinde temizlenip Hak hazînesinin emîni olur⁶. Her mertebenin kendi içinde de yedi basamak üzere kemâl seyri vardır⁷ ve sâlik bir mertebeden ölüp geçmedikçe onun üstündeki mertebeye yükselemez⁸.
Emmârede kalan bir nefis ile üst mertebelerdeki nefislerin Âl-i İmrân 3/185 gereği ölümü tatmaları birbirinden farklıdır; zîrâ ölümü tadan beden değil nefsin kendisidir⁹·¹⁰. İsimler mertebesinden zâhirdeki Sıfat mertebesinde müşâhedeye yükselen sâlik, her varlıkta Hakk'ın sıfatını görüp kendi sıfatlarının da Hakk'a âit olduğunu idrâk eder; böylece birimsel nefis ölümü tadıp kendi nefsi üzerine şâhit olarak İlâhî nefsini teşbîh mertebesinde müşâhede eyler¹¹·¹². Bu yedi mertebenin iç hâlleri ve Allah'a bakışı tanınmadan emmâreyi aşmak mümkün olmadığı gibi, mertebeler arasında ifrât ve tefrîtten uzak îtidâl gözetilmelidir¹³·¹⁴.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.
- 1İrfan Mektebi ve Hakk Yolu, s. 4Oku
- 2Kelime-i Tevhîd, s. 161Oku
- 3Kelime-i Tevhîd, s. 160Oku
- 4Sohbet Arası Sohbetler (24), s. 71Oku
- 5Mesnevî Cilt 9 · Beyit 631 (s. 225)Oku
- 6Mesnevî Cilt 3 · Beyit 1765 (s. 489)Oku
- 7Bakara Dosyası, s. 274Oku
- 8Mesnevî Cilt 6 · Beyit 3695 (s. 344)Oku
- 9İrfan Mektebi ve Hakk Yolu, s. 6Oku
- 10Kur'ân-ı Kerîm'de Nefs Âyetleri, s. 8Oku
- 11İrfan Mektebi ve Hakk Yolu, s. 63Oku
- 12Kur'ân-ı Kerîm'de Nefs Âyetleri, s. 168Oku
- 13Sohbet Arası Sohbetler CD 1 (2000), s. 67Oku
- 14Kur'ân-ı Kerîm'de Nefs Âyetleri, s. 223Oku
Dayandığı eserler
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.