Nefs hâline ulaşmak için hangi nefs mertebesi aşılmalıdır?

Tasavvufî sülûkta nefs mertebeleri, sâlikin bireysel beşerî nefsini terbiye ederek enfüsî olarak kendini tanıma ve bulma hâlleridir³. Bu yedi nefs mertebesi (Emmâre, Levvâme, Mülhime, Mutmainne, Râdıye, Mardiyye, Sâfiye/Kâmile) Kur'ân âyetlerinden istinbât edilmiştir ve her bir mertebe, bir öncekinin zulmeti aşılmadan yaşanamaz¹. Özellikle "nefs hâline" ulaşmak için, sâlikin öncelikle nefs-i emmâre'nin hâkimiyetinden kurtulması gerekmektedir. Nefs-i emmâre, şehvet, gazap, kibir, hırs, haset, riyâ ve tama' gibi kötü huyların hâkim olduğu, insanı günahlara ve dünyevi arzulara sürükleyen en alt nefs mertebesidir⁴·¹. Bu mertebede ancak zâhirî ibadet ve şer'î emrin tatbiki mümkün olup, bâtınî hâller mahcuptur¹.

Nefs-i emmâre'den kurtulmaya başlayan kişi, nefs-i levvâme mertebesine geçer. Bu mertebede sâlik, kötülüklerinden dolayı kendini kınar, vicdanı uyanıktır ancak nefsî dürtüler hâlâ mevcuttur¹. Nefs-i levvâme, bir yandan nefs-i mülhime'ye doğru bakarken, bir yandan da eski mertebesi olan nefs-i emmâre'ye dönme tehlikesi taşır⁵. Sâlikin himmetini yüceltmesi durumunda içeriye doğru ilerleyerek nefs-i mülhime mertebesine ulaşır⁵. Nefs-i mülhime, "ilhâm alan nefs" demektir ve sülûkun kritik geçiş mertebesidir². Bu mertebede sâlik, iyi ile kötüyü kalbinden ilham yoluyla bilir, vicdanının sesi netleşir ve Hak'tan kalbe mesajlar inmeye başlar². Bu, kurtuluşa giden yolun açıldığı bir mertebedir ve sâlikin iç sesinin netleşmesi, hayatın işaretlerine duyarlı olması ve rüyalarında anlam görmesi gibi alâmetlerle kendini gösterir². Dolayısıyla, tasavvufî hâllere ulaşmak için nefs-i emmâre ve nefs-i levvâme mertebelerinin aşılması ve nefs-i mülhime'ye ulaşılması temel bir adımdır.