Nefs-i Emmâre nasıl gerçekleşir?

Nefs-i Emmâre, sülûk yolunun başlangıç noktasıdır ve avâmm-ı insanın mertebesidir. Bu nefs, "çok emreden, istediğini yaptıran nefs" olarak tanımlanır⁴·⁵. Emmâre nefs, şehvetli bir yapıya sahiptir ve ibâdetten uzaktır; Hakk'a itaat etmek onun şânı değildir⁶. Bu mertebedeki kişi, duygularıyla hareket eder ve kendine yakışmayan şeyi başkasına, hatta Cenâb-ı Hakk'a yakıştırabilir⁷. Nefs-i Emmâre'nin alâmetleri arasında Hak'tan habersiz olmak, dünyevî arzuların peşinde koşmak, günah işlediğinde pişmanlık duymamak, başkalarını suçlamak ve süflî lezzetlere düşkün olmak sayılabilir. Kişi, bu hâlde iken kendi nefs-i emmâre tesirinde olduğunu fark etmez; ancak içini seyretmek için bir ayna verildiğinde bu durumu idrak etmeye başlar². Bu farkındalık, geriye gidişi durduran ve nefsi terbiye etmeye yönelik çalışmaların başlamasını sağlayan en büyük etkendir⁸. Nefs-i Emmâre'den kurtulmak ve diğer merhalelere geçmek için yirmi dört saatte bir yapılması gereken çalışmalar vardır⁴·⁵. Bu mertebenin bilinci ve idraki, sâlikin ileriye doğru gitme gayretinde önemli bir başlangıçtır⁹. Nefs-i Emmâre, doğru bir eğitimle ve yapılan işlerin kendi menfaatine olduğunu anladığında, sâlike yardımcı olabilir ve emmârelikten soyunarak bir artı güce dönüşebilir¹⁰.