Nefs-i Emmâre'nin sâlik için tehlikeleri nelerdir, nasıl bertaraf edilir?

Nefs-i Emmâre, tasavvufî sülûkun başlangıç noktası ve yedi nefs mertebesinin en alt basamağıdır. Bu mertebedeki sâlik, henüz Hak'tan habersizdir; namaz, oruç, zikir gibi farz ibadetleri ya yapmaz ya da manasını bilmeden alışkanlıkla yapar. En büyük tehlikesi, kötülüğü kötülük olarak görmemesi ve nefsinin emirlerini kendi seçimi sanmasıdır. Bu durum, kişinin dünyevî arzuların peşinde koşmasına, mal, makam, şöhret ve lezzet için yaşamasına, ahireti hatırlamamasına veya çok uzak görmesine yol açar.

Nefs-i Emmâre'nin alâmetleri arasında günah işledikten sonra pişmanlık duymama veya çok geçici pişmanlık hissetme, başkalarını suçlayıp kendisini değil, her hatada "şart böyleydi, ben değildim" deme ve süflî lezzetlere (yemek, içmek, cinsel alaka, oyun) düşkünlük bulunur. Bu nefs, şehvet, gazab, kibir, hırs, hased, riyâ ve tama' gibi kötü huyların hâkim olduğu bir mertebedir. Kendi benliğini "azîz ve mâlik" sıfatlarının Hakk'sız kullanılışı olarak görür⁴.

Nefs-i Emmâre'yi bertaraf etmenin yolu, sâlikin gafletten uyanmasıyla başlar. Bu uyanış genellikle bir musibet, kâmil bir insanla karşılaşma veya bir Kur'an ayetinin kalbi etkilemesiyle gerçekleşir. Bu mertebenin aşılması için tevbe-i nasûh ve mürşid-i kâmile teslimiyet zorunludur. Resulullah'a tabi olmak sayesinde nefs-i emmârenin kıyameti kopar ve nefs-i levvâme dirilir; bu, nefs mertebelerinin peyderpey aşılması sürecinin bir parçasıdır³. Sâlikin yolda gevşeklik etmesi durumunda, tekrar eski kupkuru nefs-i emmâre hâline dönme tehlikesi mevcuttur².