Nefs-i Mutmainne hâli nasıl başlar, nasıl yerleşir?

Nefs-i Mutmainne, tasavvufî sülûkun yedi nefs mertebesi içinde dördüncü basamağıdır ve "sâkinleşmiş, huzûra ermiş nefs" anlamına gelir³·⁴. Bu mertebe, Nefs-i Mülhime'den sonra gelir ve sülûkun kritik bir dönüm noktasıdır. Nefs-i Mülhime'nin iki veçhesinden biri Nefs-i Mutmainne'ye bakar; bu durum, mülhime mertebesindeki tezkiye edenlerin kurtuluşa giden yolunun açılmasıyla ilişkilidir⁵·⁶. Sâlik, Nefs-i Mülhime'de kalbinden ilhâm yoluyla iyiyle kötüyü bilme yeteneği kazanırken, Mutmainne'ye geçtiğinde bu ilhâmlar sâyesinde kalbi sâkinleşir ve Hakk ile huzura erer (K1-530; K1-272).

Nefs-i Mutmainne hâlinin yerleşmesi, sâlikin önceki mertebelerde yaşadığı şüphe ve endişelerden arınarak ilâhî huzuru bulmasıyla gerçekleşir. Bu mertebede sâlikin kendine ve Rabb'ına güveni artar, kendini daha derinlemesine tanımaya başlar¹. Bu hâlin alâmetleri arasında kalbî sükûn, ibâdetlerden zevk alma, halka karşı şefkat duyma ve Hak sevgisinin vazgeçilmez hâle gelmesi sayılabilir. Mutmainne nefsin zikri "Yâ Hak"tır ve bu mertebenin bilinciyle yol almaya azmetmek idrakini oluşturur⁵. Bu hâl, sâlikin melekî ahlâkla hallenmesini, tevazu ve ihlas üzere yaşamasını, kanaat, sehâvet, şecâat ve iffet gibi fiillerle iş görmesini sağlar. Taat ve itaatten zevk alır, iyiliği terk etmekten ve kötülüğe dönmekten çekinir². Enbiyâ aleyhimü's-selâmın sülûkleri dahi Nefs-i Mutmainne mertebesinden başlar, zira onlar ma'sûmdurlar ve ma'siyetten korunma ancak bu mertebede hâsıl olur⁷.