Nefs-i Sâfiye niçin İdrîsiyye Fassı'nda anlaşılır kılınır?

Nefs-i Sâfiye, "sâfî, temiz nefs" anlamına gelir ve yedi nefs mertebesinin en üst basamağıdır². Bu mertebede sâlik, nefsinin kemâle erdiği ve tüm gayr-i Hak temayüllerden temizlendiği bir hâle ulaşır. Kur'ân-ı Kerîm'de Şems Sûresi'ndeki "kad efleha men zekkâhâ" (onu (nefsi) tezkiye eden kurtulmuştur) âyeti, Nefs-i Sâfiye'nin temel dayanağıdır. Bu mertebede sâlik, insân-ı kâmil vasfını kazanır; nefs ile rûh, kalp ile sır arasında tam bir denge kurulur.

İdrîsiyye Fassı'nda "ayn-ı mutlak" bahsi, Nefs-i Sâfiye'nin anlaşılmasında önemli bir yer tutar. Bu fassın Nefs-i Sâfiye ile ilişkilendirilmesi, nefsin arınarak saf bir hâle gelmesi ve küllî şuurla birleşmesi gibi derin mânevî idrâklerle açıklanır¹. Nefs-i Sâfiye, "sonradan arız olanları terk etmek, kendi özel hâli ile saf kalan (Nefs)" anlamındadır³·². Bu mertebede nefsin cüz'î hâlinden küllî hâle geçişi ve Akl-ı Küll'den gelen ilmin hayal ve vehimle bulanmadan saf nefse inmesi hedeflenir¹. Bu, aynı zamanda "aczîyet ve ulûhiyet birliğinin tahakkuku" olarak da ifade edilir¹. Nefs-i Sâfiye, seyri sülûkun yedi nefs mertebesinin sonuncusu olup, birçok sâlik tarafından seyrin sonu olarak algılanır; çünkü bu mertebede Allah lafzı kolayca okunur ve müşahede edildiği zannedilir, ancak bu hâl henüz tam bir idrâk değildir⁴.