Nisâ 125 ayetinin irfânî yorumu nedir?

Nisâ Sûresi 125. ayetinin irfânî yorumu, ayetin zahirî anlamının ötesinde, insanın içsel yolculuğuna ve Allah ile olan ilişkisine dair derin hakikatleri barındırır. Ayetin "Allah İbrahim'i dost edindi" (Nisâ, 4/125) ifadesi, irfan ehli için özel bir anlam taşır¹. Bu dostluk, yani hullet, kulun Allah'a tam bir teslimiyetle yönelmesi ve ihsan mertebesine ulaşmasıyla mümkündür². Ayette geçen "ve men ahsenü dinen mimmen esleme vechehü lillâhi ve hüve muhsinün vettebea millete İbrâhime hanifen vettehazellahu İbrâhime haliylâ" ifadesi, din bakımından Allah'a yüzünü teslim eden, muhsin olan ve İbrahim'in hanif milletine uyan kimseden daha güzel kim olabileceğini sorarak, bu özelliklere sahip olanların Allah tarafından dost edinileceğini belirtir³·⁴.

İrfanî tefsirde, bu ayet kâmil insanın lisanından nakledilen zâtî hakikatleri bünyesinde bulundurur⁵. "İnnâ lillâhi" (muhakkak ki biz Allah içiniz) ifadesi, bu hale ulaşmış irfan ehli ve kâmil insanların kendilerini ifade eden kimlikleridir; onlar "bir olan bizler"dir⁵. İrfan ehli, zahirî ve bâtınî zorlanmalar karşısında dahi hakikati gizleyebilir; zira "irfan ehlinin olmaz namı, nişanı" denmiştir⁶. Bu durum, kalbin hakikate kapanmasıyla oluşan inkârın aksine, kalbin saflaşmasıyla her ayetin hem dış dünyada hem de iç âlemde yankılanmasını sağlar⁷.

Ayetteki "Rabbenâ" ifadesi, kişinin rabb-ı hasına ve âlemlerin Rabbi olan Allah'a seslenmesi olarak iki türlü yorumlanır. Bu idrak, ancak tevhidî bir eğitimle mümkündür⁸. Dolayısıyla Nisâ 125, irfanî bakış açısıyla, sadece bir emir veya haber değil, aynı zamanda kulun Allah'a ulaşma ve O'nun dostluğunu kazanma yolundaki manevî mertebeleri ve bu mertebelerin gerektirdiği teslimiyet ve ihsanı açıklayan bir rehberdir.