Nisâ 80 ayeti Terzibaba çizgisinde nasıl şerh edilir?

Terzibaba çizgisinde Nisâ Sûresi'nin 80. âyeti, Resûl'ün Hak ile halk arasındaki perdesiz mahal oluşu ve Hak'ın iradesinin onda tecellî etmesi bağlamında açıklanır. Bu anlayışa göre, Resûlullah (s.a.v.) kendi başına müstakil bir varlık değil, Hak'ın ezelî vasıflarının ve ilâhî iradesinin zuhûra geldiği bir aynadır. İnsân-ı kâmilin vücudu, "usturlâb mesâbesinde" olup, üzerinde "Hakk'ın ezelî olan vasıfları zâhir olmak ve anlaşılmak için sâbit olmuş" örümcek nakışları taşır¹. Bu durum, Resûl'ün zâtının, Hak'ın ilâhî ilminin ve kudretinin bir tezâhürü olduğunu gösterir.

Âyette geçen "Resûl'e itaat" ifadesi, bu bağlamda, Hak'ın Resûl mahallinde ortaya çıkan hükmüne ve iradesine itaat olarak anlaşılır. Terzibaba'nın "Ameli Salih Kurgusu haktan, tatbiki kuldan olan amellerdir" tanımı² bu şerhi destekler. Resûl'ün fiilleri ve sözleri, Hak'tan gelen bir kurgunun, yani ilâhî iradenin bir tatbikidir. Dolayısıyla Resûl'e itaat etmek, Hak'ın bu ilâhî kurgusuna ve tecellîsine itaat etmek anlamına gelir. Bu, aynı zamanda halîfelik kavramıyla da ilişkilidir; halîfe, Hak'ın zuhûruna ayna olan bir mahaldir. Resûl, halîfeliğin en kâmil mertebesinde, Hak'ın iradesini en berrak şekilde yansıtan bir aynadır. Terzibaba'nın eserlerinde İbn Arabî'nin Fusûsu'l-Hikem'i ve Mevlânâ'nın Mesnevî'si gibi temel tasavvufî metinlerin şerh edilmesi³, bu derin irfanî anlayışın günümüz insanına aktarılma çabasını gösterir. Bu şerh, itaat kavramını sadece dışsal bir uyumdan öte, Hak'ın tecellîlerini idrâk etme ve onlara teslim olma şeklinde bir mârifet mertebesine taşır.