Nisâ 80 ayetinin irfânî yorumu nedir?

Nisâ Sûresi'nin 80. ayetinin irfânî yorumu, peygambere itaatin, Allah'a itaatle eşdeğer olduğu temel prensibine dayanır. Bu, sadece zahirî bir itaat değil, aynı zamanda peygamberin şahsında tecelli eden ilahî hakikate teslimiyettir. İrfan ehli ve kâmil insanlar, bu ayetin iş'ârî yorumunda önemli bir yer tutar; zira onlar "Allah içiniz" diyen, bir olan "bizler"i ifade eden kimliklerdir¹. Onların lisanından nakledilen sözler, zâtî hakikatleri bünyesinde barındırır ve irfanî tevhid mertebesinden bakıldığında bu durum büyük bir ehemmiyet arz eder¹.

İrfan ehlinin bu özel konumu, onların dış dünyadaki "nâm u nişânı"nın (adının ve işaretinin) belirmezliğiyle de ilişkilidir. Mısrî Niyâzî'nin buyurduğu gibi, "Belirmez ârifin nâm u nişânı / Değil irfân fülân ibnü fülânı / Yerin terk edenin yokdur mekânı / Hakikat ehlinin olmaz nişânı"². Bu, irfan sahibinin şahsiyetinin, dünyevî tanımlamalardan ve sınırlamalardan münezzeh olduğunu, Hakikat ile olan birliğinin onu sıradan kimliklerden ayırdığını gösterir. Onların izi yoktur ki izinden biline, tozu yoktur ki tozundan biline; hatta sözlerinden bile tam olarak bilinemezler³. Bu durum, irfan ehlinin ağyara karşı kendisini gizlemesi olarak da yorumlanabilir; zira zahirî koşullar altında inkâr edenlerin elinde veya zulüm altında olmak, bâtınî olarak irfan ehlinin kendisini gizlemesini gerektirebilir⁴. İrfanî yorum, kalbin arınması ve hakikate yönelmesiyle⁵ kalpteki tecelliler üzerinden hikmeti kavramayı sağlar⁵. Bu derinlemesine bakış, hem zahirî hem bâtınî mertebeleri, hem aklî hem de kalbî derinliği bütüncül bir biçimde ortaya koyar⁵.