Nûhiyye Fassı'nın 'Hikmet-i Subbûhiyye' adıyla anılmasının hikmeti nedir?

Fusûsu'l-Hikem'de her peygamber bir hikmeti temsil eder ve Nûhiyye Fassı'nın "Hikmet-i Sübbûhiyye" olarak anılması, Hz. Nûh'un (a.s.) risaletinin özüyle doğrudan ilişkilidir. "Sübbûh" kelimesi, "tesbih"in mübalağalı bir şekli olup, Allah'ı imkânî hükümlerden, yani O'nun zatına yakışmayan her türlü noksanlıktan uzak tutma anlamına gelir¹. Hz. Nûh, ulü'l-azm peygamberlerin ilki olarak, risaletinin başlangıcında ümmetini Allah'ın birliğine davet etmiş ve O'nu ortaklardan ve benzerlerden tenzih etmiştir². Bu durum, risaletin ikilik üzerine kurulu olduğunu ve peygamberin görevinin Hakk'ın tevhidini bildirmek olduğunu gösterir.

"Hikmet-i Sübbûhiyye" ile "Hikmet-i Kuddûsiyye" (İdrîsiyye Fassı'nın hikmeti) arasında manevi ve mertebece bir uygunluk bulunmaktadır³. Her ikisi de Allah'ı noksanlıklardan tenzih etme ve kutsallığını vurgulama anlamlarını taşır. Ancak, Nûh (a.s.) zaman itibarıyla İdris (a.s.)'tan sonra gelmiş olsa da, daha beliğ olanın geciktirilmesi uygun görüldüğünden, onun hikmeti "Hikmet-i Sübbûhiyye"den sonra zikredilmiştir⁴. "Tesbih" makam-ı cem'i (bütünlüğü), "takdis" ise makam-ı cem' ve tafsili (bütünlük ve ayrıntıyı) ifade edebilir. Bu bağlamda, Nûh (a.s.)'ın tenzihi aklî iken, İdris (a.s.)'ın tenzihi hem aklî hem de nefsîdir⁴. Bu ayrım, "Hikmet-i Sübbûhiyye"nin Hz. Nûh'un risaletindeki temel ve güçlü tenzih anlayışını temsil ettiğini ortaya koyar.