Nûr Sûresi Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlikin günlük hayatındaki irfânî dersler, Kur'ân-ı Kerîm'in Nûr Sûresi'ndeki âyetlerin ve Mesnevî-i Şerîf'teki yorumların ışığında şekillenir. Öncelikle, İnsân-ı Kâmil'in "Sûret-i İlâhiyye üzere mahlûk" olduğu ve "Allah isminin hakikatinin yaşandığı evler" olduğu idrakiyle başlar. Bu, sâlikin kendi varlığını bir "gönül evi" olarak görmesi ve orada Allah isminin zikrine izin vermesi demektir. Sabah ve akşam tesbih, fenâ fillâh ve bakâ billâh makamlarında bulunmayı ifade eder. Bu, dünya meşgalelerinin (ticaret ve alışveriş) zikirden alıkoymamasıyla tahakkuk eder. Zira "dünya, Hak'tan gâfil olmaktır; yoksa kumaş ve gümüş ve evlâd ve kadın değildir." Bu makamda olanlar, hem Allah katında hem de halk indinde makbuldürler ve "hak-bîn" olarak adlandırılırlar.

İkinci olarak, sâlikin mânevî rızıkları idrak etmesi ve bunlardan istifade etmesi önemlidir. Mânevî rızık, ef'âl, esmâ, sıfat ve Zât mertebelerinden gelir. Sâlik hangi mertebede ise, o mertebeden rızkını alır ve rûhâniyetini besler. En güzel rızık Zât mertebesinden gelendir. Bu rızık, ancak mânen acıkmış olanlara verilir ve "seçilmiş kimselere" ulaştırılır.

Üçüncü olarak, irfânî sohbetlerin ve "nefha-i ilâhiyye"nin önemi vurgulanır. İrfan ehlinin sohbeti, ses, mânâ, Rûh ve nûr olmak üzere dört kanaldan gerçekleşir. Bu "nefha-i ilâhiyye" sayesinde, dinleyenin kulaklarına ulaşan ses, mânâ ile açılır, Rûh ile hayat bulur ve nûr ile aydınlanarak gerçek ve müşâhedeli bilgiye dönüşür. Bu süreç, "kulak, göz ve kalb"in faaliyete geçmesini sağlar ve sâlike görme kabiliyeti, ilâhî hayat, ilâhî ilim ve kendine özgüven verir. Hz. Mevlâna'nın "Bişnev" (dinle) sözü, dinlemenin bu irfânî süreçteki merkezî rolünü vurgular.

Son olarak, sâlikin nefsinin karanlıklarından kurtulması ve Hakk'ın ahlâkıyla ahlâklanması gerekmektedir. Yunus (a.s.)'ın balığın karnındaki üç karanlık hali (nefs-i levvâme, balığın midesi, suyun içi), sâlikin de kendi varlığındaki nefsî benlik, vücud varlığı ve oksijen deryası gibi karanlıkları temsil eder. Bu karanlıklardan kurtulmak için "Zünnun" (Nûr'un sahibi) lâkabını faaliyete geçirmek, yani ilâhî nûr ve kudret ile nefsin balığından çıkıp ona hâkim olmak esastır. Resûl'e itaat etmek, Risalet-tarikat mertebesine itaat etmek ve kendi nefsinden gelen resûl-risâlet mertebesine itaat etmekle gerçekleşir. Bu, Allah'ın celâl ve cemâl sıfatlarıyla her mertebede adaleti yerine getirmek ve Hz. Peygamber'in merhamet ahlâkıyla ahlâklanmak demektir. Kendi gönül evinde gelen mânaları kendine mal etmek, akıl, nefs ve esmâ-i ilâhiyye mertebelerinden gelen ilimleri almak ve irfânî sohbetlerdeki "nefha" ile gelen mânaları idrak etmek, sâlikin günlük irfânî dersleridir.