Nûr-u Muhammedî kavramında dış-anlam ile iç-anlam farkı nedir?

Nûr-u Muhammedî'nin dış-anlamı, tasavvuf mâverâsında Hakk'ın ilk halk ettiği şey olarak ele alınır ve "Allah'ın halk ettiği ilk şey benim nûrumdur" hadîs-i şerîfiyle temellendirilir. Bu nûr, kâinatın mânevî kaynağı ve Hakîkat-i Muhammediyye'nin tezahür ismidir. Hak gizli iken bilinmek istemiş, ilk tezahürü Nûr-u Muhammedî olmuş ve kâinat ondan zuhûr etmiştir. Kur'ân-ı Kerîm'deki Nûr Sûresi'nin 35. âyeti olan Âyetü'n-Nûr, Nûr-u Muhammedî'nin asıl mesnedi olarak yorumlanır; burada mişkât Hz. Peygamber'in kalbini, misbah ise Hz. Peygamber'in nûrunu temsil eder. Ayrıca, Uşşaki tacının 14 dilimli olması ve seccadenin sayısal değerinin 14 olması gibi unsurlar, Nûr-u Muhammedî'ye tahsis edilen sayısal değerler olarak belirtilir ve bu nûrun her mertebeyi içinde bulundurduğu ifade edilir³. Nûr-u Muhammedî, Hakîkat-i Ahadiyyet-ül Ahmediyeden gelen ulûhiyyet mertebesini anlatan âyetlere idrak vererek onların aydınlanmasını sağlar⁴.

Nûr-u Muhammedî'nin iç-anlamı ise, bu nûrun insân-ı kâmildeki tecellisiyle ilgilidir. "Pak nur"dan maksat Nûr-u Muhammedî iken, "onun şulesinin şekli"nden maksat insân-ı kâmilin heyeti, yani dış görünüşü ve halidir². İnsân-ı kâmilin iç hallerini tertip ve tanzim eden bu nûr, ona güzel itikat edenler için nûr, inkâr edenler için ise ateş gibidir². Nûr-u Muhammedî, "gizli hazinenin altında bulunan tohum" gibi tüm mertebelerini vahdette kesret olarak aşikâr eder⁵. "Nun vel kâlem ma yesturun" âyeti, Nûr-u Muhammedî'nin kelâmının yaşanmış hali olarak yorumlanır; bu nûr vücuda inip hal olunca, efdal olan insân zevk edilir⁶. Ahadiyyetin Nûr-u İlâhi ve Nûr-u Muhammedî cemini Rubûbiyet mertebesi yapmakta, yani yansıtmaktadır⁵. Nefsin toplu olarak bilinmesi, Hakk'ın toplu olarak bilinmesini gerektirdiği için, "Nefsini bilen kimse muhakkak Rabb'ini bildi" hadisi, mutlak varlığın dış âlemde olduğu gibi iç âlemde de mevcut olduğunu gösterir⁷.