Ölüm ve Kıyâmet Hakkında Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlikin günlük hayatındaki irfânî dersler, kitabın vurguladığı üzere, şeriatın zâhirî hükümlerinin ötesine geçerek hakîkatlere ulaşmayı hedefler. Bu dersler, kişinin kendi bâtınî hakîkatini idrâk etmesiyle ölü hükmünden diri hükmüne geçmesini sağlar. Bu diriltme işi, ilâhî sohbetler ve kişinin kendi zâtî hakîkatlerine ulaşmasıyla mümkün olur.

1. Ölüm ve Doğumdan İbret Alma: Kitap, ölüm ve doğumun âlemlerdeki en müthiş iki oluşum olduğunu belirtir ve bu hâdiselerden ibret alınması gerektiğini vurgular. Cenâze namazında Fâtiha okunmamasının hakîkatine dikkat çekilerek, orada ayakta duranların bâtınen "Elhamdulillâhi Rabbil âlemîn" diyerek kendi hâllerine şükretmeleri ve "Errahmanirrahim" diyerek hem vefât edene hem de yaşayanlara rahmet dilemeleri gerektiği ifade edilir. Bu, sâlikin her an ölümle yüzleşme bilinciyle yaşamasını ve hayatın kıymetini idrâk etmesini sağlar. Doğum ise, gayb âlemindeki a'yân-ı sâbite terkibinin şehâdet âleminde zuhura gelmesi olarak açıklanır. Bu, Cenâb-ı Hakk'ın "Hayy" isminin tecellîsiyle ortaya çıkan muazzam bir varlıktır ve sâlikin kendi varlığındaki ilâhî sıfatları (hayat, duyma, görme, irade, ilim) fark etmesi gerektiğini gösterir.

2. Nefsin Terbiyesi ve Mertebeleri Aşma: Nefsin emmâre, levvâme ve mülhime mertebelerinde bulunan ahlâkların eğitilmesi, sâlik için faydalı olmaya başlar. İbrâhim mertebesinde nefsin üzerinde olan güç, ahlâkların yapısını bozup harmanlayarak Rahmânî mânâda dört ahlâkın ortaya çıkmasını sağlar. Bu, sâlikin nefsinin olumsuz özelliklerini dönüştürerek ilâhî ahlâklarla donanması anlamına gelir. "Allah yolunda öldürülen kimseler için 'ölüler' demeyin. Hayır, onlar diridirler" âyeti, fiziksel ölümün yanı sıra, seyri sülûk yolunda nefisleri öldürülenlerin de diriler hükmünde olduğunu ifade eder. Bu, sâlikin nefsinin arzularını ve benliğini öldürerek Hak'ka ulaşma çabasını simgeler.

3. İlâhî İsimlerin Tecellîlerini İdrâk: Her bir insanda görevli dört meleğin (kirâmen kâtibin ve hafazah) bulunması, sâlikin her an kayıt altında olduğunu ve ilâhî murakabenin farkında olması gerektiğini hatırlatır. İkindi namazı vakti kirâmen kâtibin meleklerinin görev değiştirmesi ve günahların tevbe ile silinebilmesi, Cenâb-ı Hakk'ın rahmetinin bir tecellîsidir. Sâlik, bu rahmeti idrâk ederek sürekli tevbe ve istiğfar hâlinde olmalıdır. Ayrıca, "Âdem'e bütün isimleri öğretti" âyeti, her bir insanın biyolojik yapısındaki DNA'ların ilâhî isimlerin özelliklerini taşıdığını gösterir. Sâlik, kendi varlığındaki bu ilâhî isimlerin potansiyelini fark ederek, irfâniyet yoluyla bu isimleri faaliyete geçirmeli ve fizîki istikametini de ilâhî yöne çevirmelidir. Bu, isti'dâdın kabiliyetle birleşerek ortaya çıkması ve sürekli çalışmanın gerekliliğidir. "Kim öldü ise kıyameti kopmuştur" ve "Kim ki, ilim 'ilmi ilâh-î' ile diridir ebeden ölmez" hadisleri, sâlikin ilâhî ilimle dirilerek ebedî hayata ulaşmasının önemini vurgular.