Özün Özü ve Sırrın Sırrı (Cilt 4) "Özün Özü ve Sırrın Sırrı" kitabının merkez teması ve asîl dayanağı nedir?

Kitap, sâlikin Hakikat mertebesine ulaşma yolculuğunda izlemesi gereken adımları ve bu yolda karşılaşacağı halleri detaylandırır. Özellikle "Kulum bana yaklaşır neticede onun gözünde gören ben olurum, elinde tutan ben olurum, ayağında yürüyen ben olurum" hadis-i şerifi, sâlikin belirli bir eğitimle bakışının değiştiğini ve Hakk'ın gözüyle görmeye başladığını vurgular. Bu mertebede, varlıklar âleminde hiçbir şey sâlike gizli kalmaz; ancak bu, her şeyi tafsilatıyla bilmek değil, cem olarak, yani işin hakikatine vakıf olarak idrak etmektir. Sâlik, her zerrede Hakk'ın varlığını müşahede eder, ancak her zerrenin işlev ve faaliyetini bilemez. Eşyaya baktığında, bunların Hakk'ın bir isminin veya sıfatının zuhuru olduğunu anlar ve bu yönüyle her şey ona "ayan beyan" açılır.

Kitap, bu idrakin "irfana bağlı şeyler" olduğunu belirtir ve irfan sahibi ârifin hadis-i kudsîdeki manayı özüne sindirmesi gerektiğini vurgular. Bu sindirme, sadece kelamî bir bilgi olarak değil, kendi üzerinde tahakkuk ederek, yaşayarak gerçekleşir. Her mertebede bu hadis-i kudsînin hakikati biraz daha derinlemesine idrak edilir. Bu mertebede "yaratma" kelimesi yerine "zuhur" ve "tecellî" kelimeleri kullanılır, zira varlıkların Hakk'ın zuhuru ve tecellisi olduğu idrak edilir. Sâlikin kendi özünden, terkibinden gelen bilgileri edinmesi, dışarıdan alınan naklî bilgilerle yetinmeyip sadr ilmine ulaşması gerektiği de kitabın önemli vurgularındandır. Bu, "Ben" ve "Sen" faslına bağlanma, yani kendinde Hakk'tan gayrı bir varlığın olmadığını idrak etme makamıdır ki, bu makamda küllî hakikatten başka bir şey yoktur. Bu idrak, şeriat ehlinin reddedeceği bir mana gibi görünse de, kitabın iddiasına göre bu mananın reddi, kişinin kendi varlığını da inkâr etmesi anlamına gelir, zira sâlik, Hakk'ın bir örneği ve sanatının maketidir.