Rabbi hâss nedir?
Rabb-ı hâss ("özel Rab"), her insanın ve varlığın a'yân-ı sâbitesi itibarıyla tesîri altında bulunduğu, onu zuhûra çıkarıp kalbinden terbiye eden kendisine mahsûs esmâ-i ilâhiyye terkîbidir¹·²·³. Ancak tek tek bütün bu özel Rablerin yöneticisi ve Zât mertebesindeki mutlak kaynağı "Rabbü'l-erbâb" (Rablerin Rabbi olan Allah) olduğundan, kulun hakîkî yöneliş ve ibâdeti kendi Rabb-ı hâssında durup kalmadan doğrudan Rabbü'l-erbâb'a olmalıdır²·⁴.
Detaylı cevap
Ayrıntı ›
Fusûsu'l-Hikemde de işâret edildiği üzere her ferdin özel bir Rabbi vardır⁵. Nâs Sûresi'ndeki "İnsanların Rabbi" genel mânâda Rabbü'l-âlemîn olmakla birlikte, husûsî mânâda her kalbe hitâp eden Rabb-ı hâssı da işâret eder⁶·⁷. Kulun kendi içindeki bu Rabbânî terbiyeye sırt çevirmesi ise rubûbiyyet mertebesindeki irşâdı reddetmek olur⁸. Öte yandan kişinin içinde yaşadığı hâle göre Rabb-ı hâss tecellîsi değişir: Nefs-i emmâre hâlinde celâl üzere olanlar mudill yönlü isimlerin hükmü altında kalabilir⁵.
Zât ile esmâ arasındaki mertebe ayrımı burada hayatîdir: Esmâ mertebesi itibarıyla Rabb-ı hâss, Zât mertebesi itibarıyla Rabbü'l-erbâb vardır. Namazı ve kulluğu îfâ eden Rabb-ı hâss terkîbi de hakîkatte abddir ve yöneldiği merci Rabbü'l-erbâb olan Allah'tır; ulûhiyyet Rabb-ı hâssın kendisine değil, onun da döndüğü *"Hû"*ya mahsustur⁴·²·⁹.
Bir çocuğun önce annesine yönelmesi gibi insan ilk adımda Rabb-ı hâssına gider; ne var ki kişi hakîkî Rabb'i bulamayıp kendi hayâlinde kurduğu hayâlî Rabb-ı hâssa tapmaya kalkışırsa cem öncesi fark âleminde ve vesvesede kalır. Bu vesvese kapısının da cem mertebeleri birlenip Rabb-ı hâssı hakîkatiyle aşarak Rabbü'l-erbâba ermekle açılması gerekir³·⁷.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.
Dayandığı eserler
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.