Reşahât — Aynü'l-Hayât kitabına göre Nefs-i Sâfiye ne anlam taşır?

Nefs-i Sâfiye, tasavvufî sülûkun zirvesini temsil eden bir mertebedir ve yedi nefs mertebesi silsilesinin (emmâre, levvâme, mülhime, mutmainne, râdıyye, merdıyye, sâfiye) en sonuncusudur³·⁴. Bu mertebeye ulaşan sâlik, nefsinin "sonradan arız olanları terk ederek kendi özel hâli ile saf kalan" bir duruma geldiğini deneyimler⁵·⁶. Nefs-i Sâfiye, nefsin tezkiye sürecinin tamamlandığı, bütün katışıklardan arınmış, berrak bir hâle geldiği makâmdır.

Bu mertebede sâlik, "insân-ı kâmil" vasfına erişir ve nefs ile rûh, kalp ile sırr arasında tam bir denge kurulur. Nefs-i emmâre kurban edildiğinde, fenâ makâmından geçilerek bekâ makâmına ulaşılır ve nefs-i sâfiye adıyla yeniden doğar; her azasından ebedî hayat ve bekâbillah sırrı zuhur etmeye başlar¹. Bu durum, Akl-ı maaş'ın akl-ı mead'a dönüşmesiyle de ilişkilendirilir¹. Nefs-i Sâfiye'ye ulaşan sâlik, tam bir istikâmet üzere şerîate, sünnete ve ahlâka eksiksiz uyar; halkla tam uyum içinde yaşar ve Hak'la bekâ hâlinde bulunur. Ayrıca, bu mertebedeki sâlik, başkalarını terbiye etme kapasitesine sahip bir mürşid olabilir ve velâyetin tüm vechelerine açık hâle gelir. Mesnevî-i Şerîf Şerhi'ne göre, nefs-i mutmainne mertebesinden sonra gelen nefs-i râziye, merziyye ve sâfiye mertebeleri vehbîdir, yani Allah vergisi olup, "masnü'-ı Hudâ" olarak kabul edilir⁷. Bu, nefs-i sâfiye mertebesindeki evliyaların peygamberler gibi metânet ve kuvvete sahip olduğunu gösterir⁷.