Ricâlü'l-Gayb hangi aşamalardan geçer?

Ricâlü'l-Gayb, "gayb erleri" anlamına gelir ve tasavvuf düşüncesinde önemli bir yer tutar³. Bu zevâtın varlığı, kâinatın manevî hiyerarşisinin bir parçasıdır ve Hak Teâlâ'nın kâinatı esmâî tecellîlerle idare etmesinde yeryüzündeki mahaller olarak işlev görürler. Ricâlü'l-Gayb'ın makamları klasik tasnifte belirli bir sıralama ile ifade edilir:

1. Kutbu'l-Aktâb / Gavs-ı A'zam: Bu makamda tek bir zât bulunur ve kâinatın manevî mihveridir. Âlemin nizamı onun nazarı altında devam eder. Gavs, lugatte "yardım, imdâd, kurtarıcı" demektir ve kutbu'l-aktâb için kullanılan bir unvandır; kutbiyyetin işlevsel vechesidir.
2. İmâmeyn: Kutbun sağında ve solunda yer alan iki zâttır. Biri zâhir, diğeri bâtın işlerini deruhde eder.
3. Evtâd: Dört zâttan oluşur ve kâinatın dört yönünü tutarlar. Hadîs-i şerîfteki "el-evtâdü'l-erbaa" bu makamın mesnedidir.
4. Abdâl: Yedi zâttan oluşur ve yedi iklime dağılmışlardır. Her biri bir bölgenin manevî hıfzını sağlar. Birisi vefât ettiğinde Hak yerine bir başka veliyi "bedel" kıldığı için bu ismi alırlar.
5. Nücebâ: Kırk zâttan oluşur ve halkın işlerini görme vazifesini üstlenirler.
6. Nükabâ: Üç yüz zâttan oluşur ve sâliklerin ahvâlini gözetme görevi vardır.

Bu makamlara ulaşma süreci, bir sâlikin dış ve iç duyularının hükmü altında iken, bir insân-ı kâmilin terbiyesi altına girmesiyle başlar. Bu terbiye dairesinde riyâzât ve mücâhedât ile meşgul olan sâlik, gayb âlemine perde olan duyularından birini yırtar ve gayb âleminin mükâşefesi zevkine erişir. Bu hâl diğer hislere de sirayet ederek sâlikin gayb âlemine yönelmesini sağlar¹. Ricâlü'l-Gayb'ın tanınması, ancak kendileri gibi bir gayb eri olunmasıyla mümkündür, zira onlar sûret kayıtları ve şartlanılmış bilgi ile anlaşılamayan yaşantı halleridir³.