Ricâlü'l-Gayb kavramı, lugat anlamından farklı olarak tasavvufta nasıl tanımlanır?

Ricâlü'l-Gayb, tasavvuf düşüncesinde "gizli veliler" olarak tanımlanır ve manevi âlemde görev yaparak dünyayı idare eden bir veliler topluluğudur³. Bu kavram, Cenâb-ı Hakk'ın kâinatı doğrudan değil, esmâî tecellîler aracılığıyla yönettiği inancıyla bağlantılıdır; bu tecellîlerin yeryüzündeki en üst halkası ve mahalleri Ricâlü'l-Gayb'dır. Onların varlığı, hadîs-i şerîfte "her asırda Allah'ın evliyâsından isimleri açıklanmayan kırk kişi vardır" rivâyetiyle desteklenir.

Ricâlü'l-Gayb'ın tasavvuftaki hiyerarşik yapısı şu şekildedir: En üstte Kutbu'l-Aktâb veya Gavs-ı A'zam bulunur ki bu, kâinatın manevî mihveridir ve âlemin nizamı onun nazarı altında devam eder. Kutbun sağında ve solunda, zâhir ve bâtın işlerini deruhde eden iki İmâmeyn yer alır. Dört yönü tutan dört Evtâd ve yedi iklime dağılmış, her biri bir bölgenin manevî hıfzını sağlayan yedi Abdâl bu hiyerarşinin devamıdır. Abdâl ismi, birisi vefât ettiğinde Hak'ın yerine başka bir veliyi "bedel" kılmasıyla açıklanır. Halkın işlerini görme vazifesiyle kırk Nücebâ ve sâliklerin ahvâlini gözetme göreviyle üç yüz Nükabâ da bu topluluğun diğer mertebeleridir. Bu mertebelerdeki velîlerin sayısının sabitlenemeyeceği, ancak varlıklarının daima devam ettiği belirtilir¹. Ricâlü'l-Gayb'ın mâhiyeti, "gayb"ın gizlenmeyi gerektiren bir izzet ve azamet anlamı taşımasıyla açıklanır; sultanın şeklinin anlamına bağlı olarak gizlenmesi gibi, bu velîlerin de manevî saltanatları gereği gizli kalmaları esastır².