Ricâlü'l-Gayb kelimesinin tasavvuftaki anlamı nedir?

Ricâlü'l-Gayb, tasavvuf düşüncesinde kâinatın manevî işleyişinde merkezi bir role sahip olan gizli veliler topluluğudur². Bu erler, Hak Teâlâ'nın kâinatı doğrudan değil, esmâî tecellîler aracılığıyla yönettiği bir sistemde, bu tecellîlerin yeryüzündeki mahalleri olarak işlev görürler. Onların varlığı, "her asırda Allah'ın evliyâsından isimleri açıklanmayan kırk kişi vardır" hadîs-i şerîfiyle de desteklenir. İbnü'l-Arabî, ricâlü'l-gayb tasnifinde ahyârın sayısının sabitlenemeyeceğini, ancak varlıklarının sürekli olduğunu belirtir³.

Ricâlü'l-Gayb hiyerarşisi, belirli mertebelerden oluşur: En üstte Kutbu'l-Aktâb veya Gavs-ı A'zam bulunur ki, o kâinatın manevî mihveridir ve âlemin nizamı onun nazarı altında durur. Kutbun sağında ve solunda İmâmeyn (iki kişi) yer alır; biri zâhir, diğeri bâtın işlerini deruhde eder. Ardından Evtâd (dört kişi) gelir ki, kâinatın dört yönünü tutarlar. Abdâl (yedi kişi) ise yedi iklime dağılmış olup, her biri bir bölgenin manevî hıfzını sağlar; birisi vefat ettiğinde yerine bir başkası "bedel" olarak tayin edilir. Daha sonra Nücebâ (kırk kişi) halkın işlerini görme vazifesini üstlenir ve son olarak Nükabâ (üç yüz kişi) sâliklerin ahvâlini gözetir. Bu toplam 354 kişilik sayı, klasik tasnifte ricâlü'l-gaybın genel sayısını ifade eder. Bu zevât-ı kiramın mâhiyetini anlamak, sûret kayıtları ve şartlanılmış bilgi ile mümkün olmayan, ancak kendileri gibi bir gayb eri olmakla idrak edilebilecek yaşantı halleridir¹. "Gayb gözü" ise kalbin melekût âlemine dönük olan yönüdür ve bu sayede gayb âleminden keşifler gerçekleşebilir⁴.