Rızâ hâli nasıl başlar, nasıl yerleşir?

Rızâ, tasavvufta "hoşnutluk, gönül râzılığı, kabul" anlamına gelen ve makamların zirve mertebesi olarak kabul edilen bir hâldir². Bu hâl, sâlikin Hak'ın takdîr ettiği her şeye ne talep ne de şikâyetle yaklaşarak, "olduğu gibi kabul" etmesidir.

Rızâ hâlinin başlaması, tıpkı diğer tasavvufî hâller gibi, genellikle ânî bir vâridât şeklinde zuhûr eder. Bu, kalpte bir cezbe, bir nûr veya bir inkişâf olabilir. Bir mürşidin nazarı, zikir veya murâkabe sırasında yaşanan bir cezbe, yahut bir âyet veya hadîsin etkisiyle ortaya çıkabilir. Bu ilk parıltı, Şeyh Hakkanî'nin tabiriyle "şimşek aydınlatır ama yağmur yağdırmaz" misali, bir bârika gibidir. Sâlikin bu başlangıçtaki hâli koruması için ehl-i sohbete devam etmesi önemlidir.

Rızâ hâlinin yerleşmesi (rusûh) ise tertîb, terbiye ve tekrarla mümkün olur. Bu süreçte üç temel şart bulunur: (1) Tertîb-i sülûk: Zikir, virid ve murâkabenin belirli vakitlerde düzenli olarak uygulanması. (2) Edep ve sohbet: Mürşidin terbiyesi altında edebe riayet etmek ve ehl-i sohbetle birlikte olmak. (3) Amelî mesned: "Sâlih amelle yükselir" (Fâtır 35/10) âyetinin işaret ettiği gibi, hâllerin amelle desteklenmesi. Rızâ, sabır ve şükürden sonra gelen bir makamdır ve sâlikin mücâhedesi ve riyâzati ile kazanılan, yerleşmiş ve sâbit bir hâldir. Bu yerleşme, telvîn'den temkîn'e geçişle, yani hâlin sâbitleşmesiyle gerçekleşir. Bazı sâliklerin yatkınlığı, rızânın gerektirdiğinden lezzet almayı icap ettirir ve bu durum, başlangıçta gazapla başlayıp sonunda rızâ ile lezzetlenmeyi de içerebilir¹. Nefs-i Râdiye makamında olanlar, başına gelen her hâle rıza göstermeye çalışır, tevekkül hâli çok gelişmiştir ve Hakk'ın rızasını kazanamamaktan korkar³.