Rûhullâh hâline ulaşmak için hangi nefs mertebesi aşılmalıdır?

Rûhullâh kavramı, tasavvufta iki ana katmanda ele alınır. İlk olarak, Hz. Îsâ'nın özel bir lakabı olup, onun babasız doğumu, mucizevî halkı ve ölüleri diriltme gibi özellikleriyle ilişkilendirilir. İkinci katmanda ise, Kur'ân-ı Kerîm'deki "ona kendi rûhumdan üfledim" (Hicr 15/29) ayeti bağlamında, her insanın aslî yapısında bulunan ilâhî bir vecheye işaret eder. Bu, insanın Hak'tan ayrı bir varlık olmasına rağmen, Hak'tan rûh aldığı için O'na akraba olduğunu gösterir.

Rûhullâh hâline ulaşmak, sâlikin yedi nefs mertebesini aşarak ilerlemesiyle mümkündür. Bu mertebeler sırasıyla Emmâre, Levvâme, Mülhime, Mutmainne, Râdıye, Mardiyye ve Sâfiye/Kâmile'dir. Rûhullâh hâli, özellikle nefs-i mutmainne mertebesinden sonraki aşamalarda, fenâfillah makamında tezahür eder. Nefs-i mutmainne, kalbin sâkinleştiği, Hak'la huzura erdiği ve ibadetlerden zevk alındığı bir mertebedir. Bu mertebede sâlik, dünyevî olaylar karşısında sâkin kalır ve Hak sevgisi vazgeçilmez hâle gelir.

Rûhullâh hâlinin tam anlamıyla idrâk edilmesi ve yaşanması için nefs-i mutmainne mertebesinin aşılması ve fenâfillah makamına erişilmesi şarttır. Bu makam, İseviyet mertebesi olarak da anılır ve Rûhul Kuds tecellisiyle beşeriyetin ölmesi, yani fenâfillah olması durumunda Hakk ile bâki olunabileceği ve Hakk'a ulaşılabileceği belirtilir¹. Namazdaki secde hâli de İseviyet ve Rûhullâh fenâfillah mertebesi olarak açıklanır². Bu, beşerî nefsin terk edilerek ilâhî nefse ulaşma yolculuğunun bir parçasıdır³.