Rûm Sûresi Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlikin irfânî dersleri, öncelikle kendi varlığının hakikatini idrak etmesiyle başlar. **"Birinci keşif kendi varlığının hakikatini idrak etmek, her şey Haktır deyip Cem de toplanmak"**¹. Bu, her şeyin Hakk'ın zuhuru olduğunu anlamak ve bu idrakle birliğe ermektir. Ardından gelen "ikinci keşif" ise, kişinin kendi varlığını Hakkanî yönden keşfetmesi, **"hakta halk olduğunu ve senin mutlak olarak kendine ait bir kimliğin olduğunu ama bu kimlik de yine hakkın kimliğinden başka bir şey olmadığını Hakka bağlı olduğunu bilmen gereklidir"**¹. Bu, sâlike Cenâb-ı Hakk'ın bahşettiği bireysellik ve şahsiyetin kıymetini gösterir; bu kıymet, ancak keşif ve müşahede ile anlaşılabilir.

Günlük hayatta bu idrakin tatbiki, **"Haktan halk ile ve halktan dahi Hak ile perdelenmeyen kemal ehli"**¹ olmakla tezahür eder. Bu hâl, Nûr Sûresi 24/37'de belirtildiği gibi, ticaretin ve alışverişin kişiyi Allah'ın zikrinden alıkoymadığı bir yaşam biçimidir. **"Sende Allah bilinci varsa sen Allah’ı zikrediyorsun demektir. Lisanen zikretmesen de. Yani kendi zuhura çıkması onu zikretmesidir"**¹.

Sâlikin bir diğer önemli dersi, nefsinin mertebelerini ikmal etmesidir. Rûm Sûresi 30/8'de belirtilen "Onlar, kendi nefisleri(nin halk ediliş incelikleri) hakkında hiç düşünmediler mi?" ayeti, nefsin aslının tefekkür edilmesinin önemini vurgular. Bu tefekkür için **"irfan ehlinden, irfani bir eğitim alıp, nefis mertebelerini ikmal etmek lazımdır"**¹. Yusuf Sûresi 12/53'teki "Nefs daima kötülüğü emredicidir" hükmü, nefsin bu özelliğinin eğitilmezse her tarafına yayıldığını, ancak güzel bir eğitimle bu durumun değişebileceğini gösterir¹.

Seyr u sülûk açısından, sâlikin günlük yaşamı dört seyr ile açıklanır: "Hakk'tan Halka" seyri, yani Cem ile birlikte farkın idraki; ve **"halkta Hakk ile seyr"**². Bu, her an Hakk'ın tecellîleriyle kayıtlı olmamakla birlikte, tam ve kemâl üzere olan teveccühten ayrılmamayı gerektirir. "Fe eynama tüvellü fesemma vechullah" (Bakara 2/115) sırrına ulaşmak için sâlikin **"sülük'tan temizlenmiş bir ayna gibi ol"**ması ve cilâ nispetinde tecelliyata nail olması beklenir².

Ayrıca, sâlikin irfânî dersleri arasında **"nefsileşmiş olan esmâ-i ilâhiyenin halini, asli hali olan esmâ-i ilâhiyye ye döndürmek"**³ yer alır. Bu dönüşümle kişi "Abdullah" olur, çünkü esmâü'l-Hüsnâ onun varlığında zuhura çıkar. Aksi takdirde, esmâ-i ilâhiyyeyi Hakk'tan ayırıp nefsânîleştiren kişi "abd-i nefs" hâline gelir³.

Son olarak, sâlikin günlük hayatında fıkıh ilminin teferruatına takılıp kalmadan, kalbinin Hak'la olan bağını güçlendirmesi önemlidir. **"Bizim kalbimiz bin türlü yerlerde ayağımızı düzgün koysak ne olur yan koysak ne olacaktır neticede. Miraç etmiş Hakk’ın huzurunda tahiyyat etmiş peygamberin ümmetleri, neden dinimizi bir türlü kanatlandıramıyoruz, işte fıkıh ilminin içinde kaldığımız içindir"**⁴. İrfân ehli olmak, cesed kaydından kurtulmak ve kalbin Hak'la olan irtibatını esas almak demektir.