Sabır kavramı için Eyyûbiyye Fassı'ndaki anahtar mekanizma nedir?

Eyyûbiyye Fassı'nın hikmeti olan gaybiyye, sabırla doğrudan ilişkilidir; çünkü sabır, görünmeyen âlemden gelen takdirlere karşı gösterilen bir hâldir. Hz. Eyyûb (a.s.), sabır peygamberi olarak bilinir ve onun hikâyesi, musibetlere karşı gösterilen şikâyetsiz tahammülün en güzel örneklerinden biridir¹. Tasavvufta sabır, sülûk makâmlarından biri olup, sâlikin Hak'tan gelen her şeye karşı sızlanmadan dayanmasıdır. Bu, özellikle "sabr-ı musîbet" türüne karşılık gelir ki, hastalık, kayıp veya fakirlik gibi sıkıntılarda gösterilen metaneti ifade eder. Hz. Eyyûb'un "Enniye messeniye" duâsı, onun bu gaybî hâl içindeki teslimiyetini ve sabrını yansıtır¹. Sabrın bu gaybî yönü, kişinin başına gelenleri doğrudan Hak'tan bilmesi ve bu bilincin getirdiği bir tahammül hâli olmasıyla açıklanır. Bu, aynı zamanda "sabr-ı cemîl" (güzel sabır) olarak adlandırılan, dışa vurulan bir şikâyet olmaksızın yaşanan sabır türüdür. Hz. Yûsuf'un kuyuya atılmasında ve zindanlarda sızlanmaması da bu türden bir sabra örnektir. Dolayısıyla, Eyyûbiyye Fassı'ndaki anahtar işleyiş, sabrın, Hak'tan gelen her türlü imtihana karşı, gaybî bir teslimiyetle ve şikâyetsizce tahammül etme hâli olmasıdır.